काठमाडौँ— विश्वभर कृत्रिम बुद्धिमत्ता आधारित सेवाको माग तीव्र गतिमा बढिरहेका बेला डेटा सेन्टर सञ्चालनका लागि ‘ताप व्यवस्थापन’ सबैभन्दा ठूलो चुनौतीका रूपमा देखा परेको छ।
उच्च क्षमताका एआई मोडेल चलाउन आवश्यक कम्प्युटिङ शक्तिले सर्वरहरूबाट निस्कने ताप असामान्य स्तरमा पुगेपछि विश्वका ठूला प्रविधि कम्पनीहरू कूलिङ प्रविधि पुनः डिजाइन गर्न बाध्य भएका छन्।
रायटर्सका अनुसार, एआईका लागि बनाइएका नयाँ GPU र एक्सेलेरेटर चिपहरूले पारम्परिक सर्वरभन्दा धेरै गुणा बढी ऊर्जा खपत गर्दछन्। ऊर्जा खपत बढ्दा ताप पनि तीव्र रूपमा बढ्दछ, जसले डेटा सेन्टरलाई निरन्तर सञ्चालनमै राख्न कठिन बनाएको छ। यही कारण धेरै कम्पनीले कूलिङ सिस्टमलाई ‘इन्फ्रास्ट्रक्चरको सबैभन्दा संवेदनशील पक्ष’ मान्न थालेका छन्।
उद्योग विशेषज्ञहरूको भनाइमा, धेरै डेटा सेन्टर अझै पनि हावामा आधारित (air-cooling) प्रणालीमै निर्भर छन्। तर एआई एप्लिकेशनको लागि आवश्यक कम्प्युटिङ घनत्व यति ठूलो छ कि पारम्परिक हावायुक्त कूलिङले अब पर्याप्त काम गर्न सकिराखेको छैन। यही कारण धेरै कम्पनीहरु लिक्विड-कूलिङ, इमर्शन-कूलिङ र हाइटेक ताप निस्कासन प्रणालीतर्फ मोडिन थालेका छन्।
ऊर्जा आपूर्तिको पक्ष पनि जटिल बन्दै गएको छ। युरोप, अमेरिका र एसियाका धेरै क्षेत्रको विद्युत् संरचना यति ठूलो स्तरको लोड व्यवस्थित गर्न तयार छैन। माग बढेसँगै ऊर्जा लागत पनि बढिरहेको छ, जसले डेटा सेन्टर सञ्चालन महँगो बनाउँदै लगेको छ। भविष्यमा एआई सेवा मूल्यमा यसको प्रत्यक्ष असर पर्ने अनुमान गरिएको छ।
साथै, ताप व्यवस्थापनको समस्या वातावरणीय पक्षसँग पनि जोडिएको छ। कूलिङका लागि अत्यधिक पानी र ऊर्जा प्रयोग गर्नुपर्ने भएकाले कतिपय प्रशासनले डेटा सेन्टर निर्माणमाथि कडा नियमन थोपर्न थालेका छन्। पानी अभाव भएका प्रदेशमा डेटा सेन्टर निर्माणलाई केही देशले रोक्का वा ढिलो गर्ने नीति अवलम्बन गरिरहेका छन्।
विश्लेषकहरूको आकलनमा एआई विस्तारको गति हेर्दा आगामी वर्षहरूमा डेटा सेन्टरहरू कूलिङ प्रविधि, ऊर्जा स्रोत र वातावरणीय दायित्वबीच सन्तुलन खोज्न बाध्य हुनेछन्। धेरै कम्पनीले टिकाउ कूलिङ, नवीकरणीय ऊर्जा प्रयोग र वैकल्पिक ताप निस्कासन प्रणालीमा लगानी बढाइरहेका छन्।
एआईलाई ठूलो स्तरमा विस्तार गर्न सकिने वा नसक्ने निर्धारण अब केवल चिप र एल्गोरिदमले होइन, डेटा सेन्टर कति प्रभावकारी रूपमा ‘चिसो राख्न सकिन्छ’ भन्ने कुराले गर्नेछ भन्ने विशेषज्ञहरूको निष्कर्ष छ।
