काठमाडौं — दक्षिण कोरियामा एक ७१ वर्षीय किसानको दुवै आँखाबाट ११ वटा जिउँदा परजीवी जुका निकालिएको छ। दुई महिनादेखि आँखामा केही अड्किएको जस्तो महसुस हुने, आँखा रातो हुने र धमिलो देखिने समस्या भएपछि उनी उपचारका लागि अस्पताल पुगेका थिए। चिकित्सकले परीक्षण गर्दा उनको आँखाभित्रै परजीवी जुका हुर्किरहेको पत्ता लागेको हो।
चिकित्सकका अनुसार ती जुका Thelazia callipaeda प्रजातिका हुन्। यो परजीवी मुख्यतः कुकुर र बिरालोको आँखामा पाइन्छ। तर संक्रमित जनावरको आँखाबाट आँसु तथा अन्य स्राव चुस्ने झिँगामार्फत मानिसको आँखामा समेत सर्न सक्छ।
दुई महिनादेखि आँखामा समस्या
चिकित्सकको विवरणअनुसार ती वृद्धले दुवै आँखामा केही वस्तु अड्किएजस्तो हुने, आँखा रातो हुने र स्पष्ट देख्न नसक्ने समस्या भोगिरहेका थिए। आँखाको परीक्षण गर्दा चिकित्सकले आँखाभित्र चलिरहेका सेतो र गोलाकार जुका देखे।
परजीवीको संक्रमणका कारण आँखाको बाहिरी झिल्लीमा रहेका रक्तनली फैलिएका थिए। यसले आँखा रातो देखिएको थियो। त्यस्तै, आँखाको पारदर्शी बाहिरी तह अर्थात् कर्नियाका कोषिकामा समेत क्षति पुगेको पाइएको थियो।
चिकित्सकले आँखालाई लाटो बनाउने औषधि प्रयोग गरेर मसिनो चिम्टाको सहायताले एक–एक गरी जुका निकालेका थिए। यस क्रममा ११ वटा वयस्क जुका निकालिए। ती जुका ११ देखि २२ मिलिमिटरसम्म लामा थिए।
केही पोथी जुका लार्भा जन्माउने अवस्थामा
निकालिएका जुकालाई सूक्ष्मदर्शकबाट परीक्षण गर्दा Thelazia callipaeda प्रजातिको पुष्टि भएको थियो। एसियाका विभिन्न भागमा पाइने यो परजीवी युरोपका केही क्षेत्रमा समेत फैलिएको छ।
चिकित्सकका अनुसार निकालिएका केही पोथी जुकाको शरीरभित्र विकसित हुँदै गरेका भ्रूणयुक्त अण्डा थिए। जुकालाई आँखाबाट निकालिसकेपछि केहीको शरीरबाट बेरिएर रहेका साना लार्भासमेत बाहिर निस्कन थालेका थिए।
यो प्रजातिका पोथी जुकाले आफ्नो शरीरभित्रै भ्रूण विकास गर्छन् र त्यसपछि ठूलो सङ्ख्यामा पहिलो चरणका लार्भा बाहिर निकाल्छन्। ती लार्भा फेरि झिँगामार्फत अर्को जीवको आँखामा पुग्ने प्रक्रियामा सहभागी हुन्छन्।
झिँगाबाट मानिसको आँखासम्म कसरी पुग्छन् जुका?
यी परजीवीको जीवनचक्र झिँगासँग जोडिएको हुन्छ। संक्रमित कुकुर वा बिरालोको आँखाबाट आँसु तथा अन्य स्राव चुस्ने क्रममा झिँगाले परजीवीका लार्भा ग्रहण गर्छ।
झिँगाको शरीरभित्र ती लार्भा विकास हुँदै तेस्रो चरणमा पुग्छन्। त्यसपछि झिँगाको मुखको भागमा सरेर अर्को उपयुक्त जीवको आँखामा पुग्ने अवसर पर्खन्छन्।
झिँगा अर्को जनावर वा मानिसको आँखामा बसेर स्राव चुस्न थालेपछि लार्भा आँखामा सर्न सक्छन्। त्यहाँ पुगेपछि तिनले थप विकास गरेर वयस्क परजीवीको रूप लिन्छन्। वयस्क भएपछि तिनले आँखाभित्रै जीवन बिताउन र प्रजनन गर्न सक्छन्।
मानिस यस परजीवीको सामान्य आश्रयदाता नभए पनि संक्रमित झिँगाको सम्पर्कमा आउँदा आँखामा संक्रमण हुन सक्छ।
औषधिबिना नै निको भए वृद्ध
चिकित्सकले आँखाबाट सबै वयस्क जुका निकालेपछि ती वृद्धलाई छुट्टै परजीवीविरुद्धको औषधि आवश्यक नपरेको बताएका छन्। दुई महिनापछि गरिएको पुनः परीक्षणमा आँखासम्बन्धी सबै लक्षण हराएको र थप जुका नदेखिएको उल्लेख गरिएको छ।
यो घटनासम्बन्धी विवरण The New England Journal of Medicine मा प्रकाशित गरिएको हो।
यस घटनाले जनावरमा पाइने परजीवी मानिसमा पनि सर्न सक्ने र आँखामा असामान्य समस्या देखिएमा समयमै परीक्षण गराउनु महत्त्वपूर्ण हुने देखाएको छ। विशेषगरी लामो समयसम्म आँखा रातो हुने, केही अड्किएजस्तो महसुस हुने वा दृष्टि धमिलो हुने समस्या देखिएमा त्यसलाई सामान्य ठानेर बेवास्ता गर्नु हुँदैन।
