काठमाण्डौं— मानवले कहिले आगो बनाउने सीप सिके भन्ने विषयमा लामो समयदेखि मानिँदै आएको धारणा नयाँ वैज्ञानिक खोजले उल्ट्याइदिएको छ। हालै गरिएको पुरातात्त्विक अध्ययनले मानिसले करिब ४ लाख वर्षअघि नै आगो बनाउने र नियन्त्रणमा प्रयोग गर्ने क्षमता विकास गरिसकेको ठोस प्रमाण फेला पारेको छ।
यो खोज बेलायतको पूर्वी क्षेत्रमा गरिएको उत्खननका आधारमा सार्वजनिक गरिएको हो। अनुसन्धानकर्ताहरूले आगोले जलेको माटो, तापका कारण फुटेका ढुंगाका औजार र आगो बाल्न प्रयोग गरिने खनिजका अंश फेला पारेका छन्। यी प्रमाणहरूले प्राकृतिक रूपमा फैलिएको आगो होइन, मानिसले आफैं बनाएको र नियमित रूपमा प्रयोग गरिएको आगो भएको संकेत गरेको वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।
यसअघि मानवले आगो बनाउने सीप करिब ५० हजार वर्षअघि मात्रै विकसित गरेको मानिँदै आएको थियो। तर नयाँ प्रमाणले यो समयरेखा करिब ३ लाख ५० हजार वर्षले पछाडि धकेलेको छ। अध्ययनमा संलग्न विज्ञहरूका अनुसार यो आगो एकपटकको प्रयोग मात्र नभई, लामो समयसम्म पुस्तौंपुस्ता प्रयोग गरिएको देखिन्छ।
आगो बनाउने सीप मानव विकासको सबैभन्दा महत्वपूर्ण उपलब्धिमध्ये एक मानिन्छ। आगोको प्रयोगले खाना पकाउन सहज बनायो, जंगली जनावरबाट सुरक्षा दियो, चिसो मौसममा बाँच्न मद्दत गर्यो र रातको समयमा उज्यालो उपलब्ध गरायो। यसले मानवको जीवनशैली मात्र होइन, सामाजिक संरचना र मस्तिष्क विकासमा पनि गहिरो प्रभाव पारेको मानिन्छ।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो खोजले प्रारम्भिक मानव समुदायको बुद्धि, सीप र अनुकूलन क्षमताबारे नयाँ दृष्टिकोण दिएको छ। आगो बनाउने सीप यति पुरानै समयमा विकसित भएको प्रमाणले मानव विकासको कथा पहिले सोचेभन्दा धेरै जटिल र उन्नत रहेको संकेत गरेको छ।
अनुसन्धानकर्ताहरूले अब अन्य पुरातात्त्विक स्थलहरूमा पनि यस्तै प्रमाण खोज्ने तयारी गरिरहेका छन्। यसले मानव सभ्यताको सुरुआती चरणबारे अझ स्पष्ट तस्वीर दिने अपेक्षा गरिएको छ।
