उटाह (अमेरिका) — अमेरिकाको उटाहस्थित प्रसिद्ध ‘ग्रेट साल्ट लेक’ (Great Salt Lake) मा वैज्ञानिकहरूले यसअघि कहिल्यै नदेखिएका जीवका नयाँ प्रजातिहरू फेला पारेका छन्। अत्यधिक नुनिलोपनका कारण जीवनका लागि असम्भव मानिने उक्त तालको गहिराइमा अनुसन्धानकर्ताहरूले ‘नेमाटोड्स’ (Nematodes) भनिने सूक्ष्म कीराका प्रजाति फेला पारेका हुन्।
यूनिभर्सिटी अफ उटाहका जीवविज्ञानीहरूको टोलीले गरेको पछिल्लो अध्ययनले चरम वातावरणीय परिस्थितिमा पनि जीवनको अस्तित्व रहन सक्छ भन्ने नयाँ तथ्य स्थापित गरिदिएको छ।
के हो यो नयाँ खोज ?
ग्रेट साल्ट लेक विश्वकै सबैभन्दा नुनिलो जलाशयमध्ये एक हो, जहाँ सामान्य जीवहरू बाँच्न सक्दैनन्। यसअघि यहाँ केवल केही प्रजातिका झिङ्गे माछा (Brine Shrimp) र झिङ्गाहरू मात्र पाइने विश्वास गरिन्थ्यो। तर, तालको तल्लो तहमा रहेका ‘माइक्रोबियल म्याट्स’ (Microbial Mats) को अध्ययन गर्दा वैज्ञानिकहरूले लुकेर बसेका नेमाटोड्सका विभिन्न प्रजातिहरू फेला पारेका हुन्।
अनुसन्धानका मुख्य बुँदाहरू:
- चरम सहनशीलता: यी जीवहरूले समुद्रको पानीभन्दा कैयौँ गुणा बढी नुनिलोपन र अक्सिजनको अभावमा पनि आफूलाई जीवित राख्न सफल भएको पाइएको छ।
- अदृश्य संसार: यी कीराहरू यति साना छन् कि तिनलाई नाङ्गो आँखाले देख्न सकिँदैन, तर यिनको संख्या र विविधताले वैज्ञानिकहरूलाई आश्चर्यचकित बनाएको छ।
- जैविक विविधता: वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो खोजले पृथ्वीका अन्य कठिन स्थानहरू र सम्भावित रूपमा अन्य ग्रहहरूमा पनि जीवन हुनसक्ने सम्भावनालाई बल पुऱ्याएको छ।
पर्यावरण र संकट
यो खोज यस्तो समयमा भएको छ, जब ग्रेट साल्ट लेक इतिहासकै सबैभन्दा कम जलस्तरको सामना गरिरहेको छ। जलवायु परिवर्तन र अत्यधिक पानीको दोहनका कारण ताल सुक्दै जाँदा यहाँको नुनिलोपन झन् बढ्दै गएको छ। “हामीले एउटा नयाँ जैविक संसार फेला त पार्यौँ, तर यो संसार लोप हुने खतरामा छ,” अनुसन्धान टोलीका प्रमुख माइकल वर्नरले भनेका छन्।
किन महत्त्वपूर्ण छ यो खोज ?
यो खोजले पारिस्थितिक प्रणाली (Ecosystem) बुझ्न नयाँ ढोका खोलेको छ। वैज्ञानिकहरूका अनुसार यी सूक्ष्म जीवहरूले तालको फोहर र ब्याक्टेरिया खाएर वातावरण सन्तुलनमा राख्न भूमिका खेल्छन्। यति मात्र नभई, चरम नुनिलोपनमा यी जीव कसरी बाँच्छन् भन्ने कुराको आनुवंशिक (Genetic) अध्ययनले भविष्यमा चिकित्सा र प्रविधिको क्षेत्रमा समेत ठूलो योगदान पुऱ्याउन सक्छ।
सङ्घीय र राज्य सरकारले तालको संरक्षणका लागि अर्बौँ डलर खर्च गरिरहेका बेला फेला परेको यो नयाँ प्रजातिले संरक्षणको एजेन्डालाई थप बलियो बनाएको छ।
