काठमाडौं — विश्वको प्रविधि राजनीति (Geopolitics) मा एक शक्तिशाली मोड दिँदै अमेरिका र ताइवानबीच ऐतिहासिक व्यापार सम्झौता भएको छ। अमेरिकी वाणिज्य विभागले बिहीबार सार्वजनिक गरेअनुसार, यस सम्झौताअन्तर्गत ताइवानी प्रविधि कम्पनीहरूले अमेरिकी भूमिमा सेमिकन्डक्टर चिप निर्माणका लागि २ खर्ब ५० अर्ब अमेरिकी डलर (करिब ३३० खर्ब नेपाली रुपैयाँ भन्दा बढी) लगानी गर्ने भएका छन्।
यो लगानीले अमेरिकालाई चिप उत्पादनमा आत्मनिर्भर बनाउने र ताइवानमाथिको विश्वव्यापी निर्भरतालाई सन्तुलनमा राख्ने लक्ष्य लिएको छ।
सम्झौताका मुख्य बुँदाहरू: के पाउँछ ताइवानले?
यो सम्झौता केवल लगानीमा मात्र सीमित छैन। यसको बदलामा अमेरिकाले ताइवानलाई व्यापारिक सहुलियतहरू पनि दिएको छ:
- भन्सार महसुलमा भारी कटौती: ताइवानमाथि लगाइँदै आएको २० प्रतिशतको ‘रेसिप्रोकल’ ट्यारिफ (भन्सार महसुल) लाई घटाएर १५ प्रतिशतमा झारिएको छ।
- औषधि र विमानका पार्टपूर्जामा छुट: जेनेरिक औषधि, यसका कच्चा पदार्थ, विमानका पार्टपूर्जा र केही प्राकृतिक स्रोतहरूको आयातमा अमेरिकाले शून्य भन्सारको प्रतिबद्धता जनाएको छ।
- कम्पनीहरूलाई विशेष ऋण सुविधा: ताइवान सरकारले अमेरिकामा उद्योग खोल्ने आफ्ना कम्पनीहरूका लागि २ खर्ब ५० अर्ब डलर बराबरको क्रेडिट (ऋण सुविधा) ग्यारेन्टी गर्नेछ।
TSMC को ‘मेगा प्लान’: एरिजोनामा फैलिँदै साम्राज्य
विश्वकै ठूलो चिप निर्माता कम्पनी ‘ताइवान सेमिकन्डक्टर म्यानुफ्याक्चरिङ कम्पनी’ (TSMC) ले यस सम्झौताको मुख्य फाइदा लिने देखिएको छ। अमेरिकी वाणिज्य सचिव हावर्ड लुटनिकका अनुसार, TSMC ले एरिजोनामा आफ्नो वर्तमान प्लान्टको छेउमै सयौँ एकड जमिन थप गरिसकेको छ।
निर्माण कार्य चलिरहेका बेला यी कम्पनीहरूलाई विशेष सुविधा पनि दिइएको छ। अमेरिकी भूमिमा चिप कारखाना बनाइरहेका कम्पनीहरूले कारखाना निर्माण अवधिभर आफ्नो उत्पादन क्षमताको २.५ गुणा बढी सामान बिना कुनै अतिरिक्त भन्सार अमेरिका आयात गर्न पाउनेछन्।
नबनाउनेलाई १०० प्रतिशत जरिवानाको चेतावनी
अमेरिकी प्रशासनले यो सम्झौतामार्फत ताइवानी कम्पनीहरूलाई स्पष्ट सन्देश दिएको छ। वाणिज्य सचिव लुटनिकले सीएनबीसीसँगको अन्तर्वार्तामा भनेका छन्, “जुन कम्पनीले अमेरिकामा उत्पादन गर्दैनन्, उनीहरूले १०० प्रतिशतसम्मको भन्सार महसुल भोग्नुपर्ने हुन सक्छ।” अमेरिकाले ताइवानको चिप आपूर्ति शृङ्खलाको कम्तीमा ४० प्रतिशत हिस्सा आफ्नै देशमा स्थानान्तरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ।
किन महत्त्वपूर्ण छ यो कदम?
१. चीनको डर: यदि चीनले ताइवानमाथि आक्रमण गरेमा विश्वको चिप आपूर्ति ठप्प हुने र अमेरिकी अर्थतन्त्र ध्वस्त हुने जोखिमलाई मध्यनजर गर्दै यो कदम चालिएको हो।
२. एआई (AI) को होडबाजी: आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सका लागि चाहिने अत्याधुनिक चिप्समा अमेरिका कसैको भर पर्न चाहँदैन।
३. आत्मनिर्भरता: एप्पल र एनभिडिया जस्ता ठूला कम्पनीका लागि आवश्यक चिप अब अमेरिकाभित्रै उत्पादन हुनेछ।
