बार्सिलोना — बार्सिलोनाको ‘फिरा ग्रान भिया’ प्रदर्शनी स्थल यतिबेला मानिसहरूको भीड र रङ्गीचङ्गी स्टलहरूले भरिभराउ छ। बाहिरबाट हेर्दा मोबाइल वर्ल्ड कङ्ग्रेस (MWC) को यो चमकधमकले टेलिकम क्षेत्र निकै फस्टाएको भान दिन्छ। तर, यो उत्सवमय वातावरणभित्र एउटा तितो यथार्थ लुकेको छ, विश्वभरका टेलिकम उपकरण आपूर्तिकर्ता (भेन्डर) हरू अहिले अस्तित्व जोगाउन संघर्ष गरिरहेका छन् र उद्योगले दशककै ठूलो आर्थिक मन्दीको सामना गरिरहेको छ।
विश्वभरका दूरसञ्चार सेवा प्रदायकलाई प्रविधि र उपकरण उपलब्ध गराउने ठूला कम्पनीहरू (भेन्डर) अहिले यो क्षेत्रबाट धमाधम बाहिरिइरहेका छन्। जसलाई विज्ञहरूले ‘भेन्डरहरूको महाप्रस्थान’ (Exodus of Vendors) को संज्ञा दिएका छन्।
संकटका तीन मुख्य कारणहरू
टेलिकम क्षेत्रमा देखिएको यो निराशाजनक अवस्थाका पछाडि मुख्य तीन कारणहरू देखिएका छन्:
१. लगानी अनुसारको प्रतिफल (ROI) अभाव: ५जी (5G) प्रविधि विस्तारमा विश्वभरका टेलिकम अपरेटरहरूले अर्बौँ डलर खर्च गरे पनि त्यसबाट सोचेजस्तो आम्दानी हुन सकेको छैन। अपरेटरहरूको कमजोर आर्थिक अवस्थाको प्रत्यक्ष असर उपकरण आपूर्ति गर्ने भेन्डरहरूमा परेको हो। सन् २०१० मा युरोपको ठूलो टेलिकम कम्पनी ‘ड्युच टेलिकम’ले एक ग्राहकबाट औसत ३१ युरो कमाउँथ्यो भने सन् २०२४ मा त्यो आम्दानी घटेर १९ युरोमा खुम्चिएको छ।
२. प्रतिस्पर्धा र बजार संकुचन: बजारमा रहेका सीमित ग्राहक र बढ्दो प्रतिस्पर्धाका कारण साना र मध्यम स्तरका भेन्डरहरू टिक्न गाह्रो भएको छ। धेरैजसो कम्पनीहरूले अहिले टेलिकम छोडेर ‘आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स’ (AI) र ‘डाटा सेन्टर’ जस्ता नयाँ क्षेत्रमा लगानी मोडिरहेका छन्।
३. भू-राजनीतिक तनाव: चीन र पश्चिमा देशहरूबीचको व्यापारिक युद्ध र सुरक्षा चासोका कारण हुवावे (Huawei) जस्ता ठूला भेन्डरहरूमाथि कतिपय देशले लगाएको प्रतिबन्धले समग्र आपूर्ति शृङ्खला (Supply Chain) नै प्रभावित भएको छ।
‘ओपन रान’ (Open RAN) को सपना अधुरै
कुनै समय ‘ओपन रान’ प्रविधिले टेलिकम बजारमा सस्तो र धेरै विकल्प ल्याउने विश्वास गरिएको थियो। तर, बजार सानो हुँदै गएपछि धेरै कम्पनीहरूले हात झिक्न थालेका छन्।
- NXP: यो चिप निर्माता कम्पनीले ५जी पावर एम्प्लीफायर व्यवसाय बन्द गर्ने घोषणा गरेको छ।
- NEC: विश्वको छैटौँ ठूलो ‘रान’ भेन्डर भएर पनि जापानी कम्पनी NEC ले ५जी व्यवसायलाई ‘गैर-मुख्य’ (Non-core) व्यवसायमा वर्गीकरण गर्दै पछि हट्ने निर्णय गरेको छ।
- Nokia: फिनल्याण्डको दिग्गज कम्पनी नोकियाले नाफा जोगाउन विगत ६ वर्षमा करिब २७,००० कर्मचारी कटौती गरिसकेको छ।
कस्ता कम्पनीहरू बढी प्रभावित छन्?
विशेषगरी फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड, मोबाइल रेडियो नेटवर्क र अप्टिकल ट्रान्समिसनमा काम गर्ने कम्पनीहरू बढी मारमा परेका छन्। मोबाइल नेटवर्कमा मात्र होइन, इन्टरनेटका लागि चाहिने फाइबर (Optical) र सफ्टवेयर क्षेत्रमा पनि कम्पनीहरू एकआपसमा गाभिँदै (Consolidation) अस्तित्व जोगाउन खोज्दैछन्। हालै नोकियाले ‘इन्फिनेरा’ (Infinera) खरिद गरेको छ भने सफ्टवेयर बजारमा ‘एमडक्स’ (Amdocs) र ‘नेटक्र्याकर’ ले साना कम्पनीहरूलाई निलिरहेका छन्।
माइक्रोसफ्ट जस्तो प्रविधि जायन्टले समेत टेलिकम सफ्टवेयर क्षेत्रमा सोचेजस्तो सफलता नपाएपछि आफ्नो लगानी घटाउन थालेको छ। इन्टेल (Intel) र मारभेल (Marvell) जस्ता दिग्गजहरूले पनि आफ्नो ध्यान एआईतर्फ केन्द्रित गर्न थालेका छन्।
नेपालमा कस्तो असर पर्ला?
विश्व बजारमा भेन्डरहरूको संख्या घट्नु नेपाल जस्ता विकासोन्मुख देशका लागि चिन्ताको विषय हो। आपूर्तिकर्ताहरू सीमित हुँदा उपकरणको मूल्य बढ्ने र नयाँ प्रविधि (जस्तै ५जी) भित्र्याउन थप खर्चिलो र चुनौतीपूर्ण हुने देखिन्छ। नेपाल टेलिकम र एनसेल जस्ता सेवा प्रदायकहरूले प्रयोग गर्ने उपकरण र सफ्टवेयरको सपोर्ट तथा मर्मत सम्भारमा समेत यसले भविष्यमा समस्या निम्त्याउन सक्ने विज्ञहरूको विश्लेषण छ।
के यो अन्त्य हो?
मोबाइल वर्ल्ड कङ्ग्रेसमा भीड बढे पनि उद्योगको स्वास्थ्य भने निकै कमजोर देखिएको छ। सन् २०१६ देखि २०२४ को बीचमा विश्वका २० ठूला अपरेटरहरूले ४ लाखभन्दा बढी कर्मचारी कटौती गरेका छन्।
यद्यपि, केही नयाँ खेलाडी र ‘एनभिडिया’ (Nvidia) जस्ता एआई केन्द्रित कम्पनीहरूले टेलिकममा नयाँ सम्भावना देखिरहेका छन्। तर, अहिलेको अवस्थाले टेलिकम उद्योग पुरानो ढर्राबाट चल्न नसक्ने स्पष्ट पारेको छ। अबका दिनमा भेन्डर र अपरेटर दुवैले केवल कनेक्टिभिटीमा मात्र सीमित नभई नयाँ डिजिटल सेवाहरूमा जोड दिनुपर्ने देखिन्छ।
