काठमाडौं — अपरिचित नम्बरबाट ‘सरी, गलत नम्बर परेछ’ भन्दै आउने म्यासेज सामान्य गल्ती नहुन सक्छ। यस्ता म्यासेजमार्फत सुरु हुने कुराकानीलाई विश्वासमा बदल्ने, मित्रता वा प्रेमको नाटक गर्ने र अन्ततः क्रिप्टोकरेन्सीमा लगानीको प्रलोभन देखाएर पैसा ठग्ने क्रम बढ्दो छ। ठगहरूले सुरुमा सामान्य संवादबाट सम्बन्ध बनाउँछन् र पछि त्यही विश्वासको फाइदा उठाएर पीडितलाई आर्थिक जोखिममा पार्छन्।
कसरी सुरु हुन्छ ठगीको खेल?
यस्तो ठगीमा अपरिचित व्यक्तिले मोबाइलमा म्यासेज पठाउँछ। म्यासेजमा तपाईंको नाम नभएको व्यक्तिलाई सम्बोधन गरिएको हुन सक्छ वा कुनै सामान्य प्रश्न सोधिएको हुन्छ। प्राप्तकर्ताले ‘गलत नम्बर परेछ’ भनेर जवाफ दिएपछि ठगले गल्ती स्वीकार गर्दै धन्यवाद दिन्छ। त्यसपछि कुराकानी अगाडि बढाउँदै साथी बन्ने प्रस्ताव राख्न सक्छ।
यहीँबाट ठगीको योजना सुरु हुन्छ। केही समयपछि ठगले ह्वाट्सएप वा टेलिग्रामजस्ता मेसेजिङ एपमा कुराकानी गर्न आग्रह गर्छ। त्यसपछि दिनहुँजसो म्यासेज पठाउने, व्यक्तिगत कुरा सोध्ने र आफूलाई नजिकको साथीका रूपमा प्रस्तुत गर्ने प्रयास गर्छ।
कहिलेकाहीँ कुराकानी प्रेम सम्बन्धतर्फ समेत मोडिन्छ। पीडितको पारिवारिक अवस्था, व्यक्तिगत समस्या वा दुःखबारे चासो देखाएर भावनात्मक सम्बन्ध स्थापित गर्न खोजिन्छ। कतिपयले आफूलाई अमेरिकाका ठूला सहरमा बस्ने सफल व्यवसायीका रूपमा चिनाउँछन्। महँगा सामान, विलासी जीवनशैली र आर्थिक सम्पन्नता झल्काउने तस्बिर पठाएर विश्वास जित्ने प्रयास गर्छन्।
उनीहरूको वास्तविक उद्देश्य भने सम्बन्ध बनाउनु होइन, पैसा ठग्नु हुन्छ।
मित्रतापछि क्रिप्टोमा लगानीको प्रस्ताव
विश्वासको वातावरण बनेपछि ठगले क्रिप्टोकरेन्सीमा लगानीको कुरा निकाल्छ। आफूले वा आफ्नो परिवारका सदस्यले क्रिप्टोमा लगानी गरेर ठूलो नाफा कमाएको दाबी गर्छ। लगानीबाट भएको भनिएको आम्दानीका स्क्रिनसट देखाउँदै पीडितलाई पनि त्यस्तै अवसर लिन उक्साउँछ।
नेपालमा क्रिप्टोले कानूनि मान्यता पाएको छैन । तैपनि पीडितले पहिले क्रिप्टो कारोबार नगरेको भए कुनै क्रिप्टो एक्सचेन्ज प्लेटफर्ममा खाता खोल्न लगाउन सक्छ। कतिपय अवस्थामा वास्तविक क्रिप्टो कारोबार गर्ने प्लेटफर्मकै नाम प्रयोग गरेर विश्वास जित्ने प्रयास गरिन्छ।
तर यहाँ एउटा महत्त्वपूर्ण कुरा बुझ्नुपर्छ वास्तविक क्रिप्टो एक्सचेन्ज प्रयोग गर्नु र त्यसमा लगानी गर्ने नाममा ठगले दिएको निर्देशन पछ्याउनु एउटै कुरा होइन। ठगले आफ्नै नियन्त्रणमा रहेको वालेटमा रकम पठाउन लगाउन सक्छ वा नक्कली लगानी प्लेटफर्म देखाएर पैसा जम्मा गराउन सक्छ।
सुरुमा खातामा नाफा बढेको देखाइन्छ। त्यसपछि थप लगानी गर्न दबाब दिइन्छ। कतिपय अवस्थामा ऋण लिएर वा साथीभाइसँग पैसा सापटी मागेर भए पनि लगानी बढाउन प्रोत्साहित गरिन्छ।
पैसा निकाल्न खोज्दा थप शुल्कको बहाना
ठगीको वास्तविकता प्रायः रकम फिर्ता निकाल्न खोजेपछि खुल्छ।
पीडितले आफ्नो लगानी र नाफा निकाल्न खोज्दा ठगले कर, सेवा शुल्क वा अन्य प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने बहाना बनाउन सक्छ। ती शुल्क तिर्न खातामा देखिएको रकम प्रयोग गर्न नदिई थप पैसा जम्मा गर्न लगाइन्छ।
पीडितले थप पैसा पठाउन अस्वीकार गरेपछि ठग सम्पर्कविहीन हुन सक्छ। कतिपयले उल्टै पीडितलाई दोष लगाउने वा उनीहरूको अवस्थाको मजाक उडाउनेसमेत गर्छन्।
क्रिप्टोकरेन्सी कारोबारमा रकम फिर्ता गराउने प्रक्रिया जटिल हुन सक्ने भएकाले ठगीमा परेको पैसा पुनः प्राप्त गर्न कठिन हुन सक्छ। त्यसैले नाफा देखिएको स्क्रिनसट वा प्लेटफर्ममा देखाइएको मौज्दातलाई वास्तविक आम्दानीको प्रमाण मान्नु हुँदैन।
ठगीमा परेपछि पनि अर्को ठगीको जोखिम
यस्ता घटनामा पीडितलाई दोस्रो पटक ठगी गर्ने प्रयाससमेत हुन सक्छ। आफूलाई वकिल, अनुसन्धानकर्ता वा साइबर सुरक्षा विशेषज्ञ बताउने व्यक्तिले हराएको पैसा फिर्ता गराइदिने प्रस्ताव राख्न सक्छ।
उनीहरूले सफल भएपछि मात्र शुल्क लिने वा कुनै खर्च नलाग्ने दाबी गर्न सक्छन्। तर पैसा फिर्ता गराइदिने नाममा अग्रिम रकम माग्ने वा थप व्यक्तिगत तथा वित्तीय विवरण लिन खोज्ने व्यक्तिबाट सावधान रहनुपर्छ।
सामाजिक सञ्जालमा आफू ठगीमा परेको जानकारी सार्वजनिक गर्दा पनि ठगहरूले त्यसको फाइदा उठाउन सक्छन्। पीडितको अवस्था बुझेर सम्पर्क गर्ने र सहयोगको बहानामा पुनः रकम असुल्ने प्रयास हुन सक्छ।
त्यसैले पैसा फिर्ता गराइदिने दाबी गर्ने अपरिचित व्यक्तिलाई विश्वास गर्नुअघि उसको पहिचान र सम्बन्धित संस्थाको आधिकारिकता स्वतन्त्र रूपमा जाँच गर्नुपर्छ।
यस्तो ठगीबाट कसरी जोगिने?
अपरिचित नम्बरबाट आएको म्यासेजलाई सामान्य गल्ती ठानेर तुरुन्तै विश्वास गर्नु हुँदैन। विशेष गरी गलत नम्बरको बहानाबाट सुरु भएको कुराकानीले छिट्टै मित्रता, प्रेम वा लगानीको प्रस्तावतर्फ मोड लिएमा सतर्क हुनुपर्छ।
यस्ता ठगीबाट जोगिन केही सावधानी महत्त्वपूर्ण छन्।
- अपरिचित व्यक्तिसँग अनावश्यक कुराकानी नगर्नुहोस्: गलत नम्बरको म्यासेज आएमा जवाफ नदिई छोड्नु वा ब्लक गर्नु सुरक्षित विकल्प हुन सक्छ।
- व्यक्तिगत विवरण नदिनुहोस्: आफ्नो ठेगाना, पारिवारिक अवस्था, आर्थिक विवरण, ओटीपी, पासवर्ड वा अन्य संवेदनशील जानकारी अपरिचित व्यक्तिसँग साझा नगर्नुहोस्।
- लगानीको प्रलोभनमा नपर्नुहोस्: निश्चित वा अस्वाभाविक रूपमा उच्च नाफाको ग्यारेन्टी गर्ने प्रस्तावलाई शङ्काको दृष्टिले हेर्नुहोस्।
- क्रिप्टो कारोबार गर्नुअघि जाँच गर्नुहोस्: नेपालमा क्रिप्टोले कानूनि मान्यता पाएको छैन । विदेशमा बस्नेहरुले प्लेटफर्मको आधिकारिकता, रकम पठाउने वालेट र कारोबारको प्रकृति स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि नगरी पैसा नपठाउनुहोस्।
- उपहार कार्ड वा अग्रिम शुल्कबाट सावधान रहनुहोस्: उपहार कार्डको कोड माग्ने वा पैसा निकाल्न थप रकम जम्मा गर्नुपर्ने बताउने व्यक्तिबाट सतर्क रहनुहोस्।
- शङ्कास्पद म्यासेज रिपोर्ट गर्नुहोस्: सम्बन्धित एपमा उपलब्ध रिपोर्ट वा स्पामको सुविधा प्रयोग गर्नुहोस्। आवश्यक परे मोबाइल सेवा प्रदायक वा सम्बन्धित साइबर अपराध अनुसन्धान निकायमा जानकारी दिनुहोस्।
अमेरिकामा सन् २०२५ मा रोमान्स स्क्यामका कारण एक अर्ब अमेरिकी डलरभन्दा बढी रकम गुमेको सामग्रीमा उल्लेख छ। यो तथ्यले भावनात्मक सम्बन्धको बहानामा हुने आर्थिक ठगी कति गम्भीर हुन सक्छ भन्ने देखाउँछ। यद्यपि उक्त तथ्याङ्क अमेरिकासँग सम्बन्धित हो, यसले नेपालमा हुने घटनाको आकार प्रत्यक्ष रूपमा निर्धारण गर्दैन।
यस्ता ठगी सञ्चालन गर्ने समूहमा रोजगारीको झुटो प्रलोभन देखाएर मानिसलाई फसाउने र जबर्जस्ती काममा लगाउनेजस्ता गम्भीर अपराधसमेत जोडिन सक्ने उल्लेख छ।
प्रविधिभन्दा पहिले आवश्यक छ सतर्कता
डिजिटल संसारमा ठगी गर्ने व्यक्तिले सधैँ प्राविधिक कमजोरीकै फाइदा उठाउँदैनन्। कहिलेकाहीँ उनीहरूले मानिसको विश्वास, मित्रताको चाहना, भावनात्मक अवस्था र छिटो पैसा कमाउने इच्छालाई निशाना बनाउँछन्।
त्यसैले अपरिचित नम्बरबाट आएको एउटा सामान्य म्यासेजलाई पनि आवश्यक सावधानीबिना विश्वास गर्नु जोखिमपूर्ण हुन सक्छ। गलत नम्बरको बहानाबाट सुरु भएको कुराकानीले लगानीको प्रस्तावसम्म पुर्याउँछ भने त्यसलाई सामान्य मित्रताको रूपमा लिनु हुँदैन।
याद राख्नुहोस्अ परिचित व्यक्तिले पहिले तपाईंको विश्वास जित्न खोज्छ, त्यसपछि तपाईंको पैसा।
