काठमाण्डौ — विश्वका ठूला प्रविधि र अन्तरिक्ष कम्पनीहरूले अब पृथ्वीको प्रयोगशाला छोडेर अन्तरिक्षको कक्ष (Orbit) मै सिधै परीक्षण र उत्पादन गर्ने अभियानलाई तीव्र पारेका छन्। सन् २०२५ को ऐतिहासिक सफलतापछि २०२६ को सुरुवातसँगै निजी कम्पनीहरूले ‘इन-स्पेस टेस्टिङ’ र ‘अर्बिटल लन्चिङ’ लाई नयाँ उचाइमा पुर्याएका हुन्।
पृथ्वीको वातावरणभन्दा बाहिरको वास्तविक परिस्थितिमा आफ्नो हार्डवेयर र प्रविधिको क्षमता जाँच्न कम्पनीहरूले आफ्ना उत्पादनहरू सिधै अन्तरिक्षमा पठाउन थालेका छन्।
अन्तरिक्षमै सेमिकन्डक्टर र चिप परीक्षण
पछिल्लो समय आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) र क्वान्टम कम्प्युटिङको विकाससँगै अन्तरिक्षमा काम गर्न सक्ने चिप्सहरूको माग बढेको छ। यसै सन्दर्भमा:
- दक्षिण कोरियाको फड्को: दक्षिण कोरियाली एयरोस्पेस कम्पनी ‘नारा स्पेस’ ले आफ्नो मन्त्रालयसँग मिलेर अन्तरिक्षमै सेमिकन्डक्टर परीक्षण गर्ने सम्झौता गरेको छ। सात प्रकारका कोरियन चिप्सहरूलाई सुक्ष्म उपग्रह (Microsatellite) मार्फत अन्तरिक्षमा पठाएर त्यहाँको विकिरण (Radiation) र तापक्रममा ती चिप्सहरूले कसरी काम गर्छन् भन्ने अध्ययन गरिँदैछ।
- अन्तरिक्षमा मिनी फ्याक्ट्री: बेलायती स्टार्टअप ‘स्पेस फोर्ज’ ले अन्तरिक्षमा माइक्रोवेभ आकारको सेमिकन्डक्टर कारखाना पठाएर नयाँ रेकर्ड कायम गरेको छ। हालैको एक परीक्षणमा मानवविहीन उक्त कारखानाले अन्तरिक्षमै ‘प्लाज्मा’ उत्पादन गर्न सफल भएको छ, जसले भविष्यमा अन्तरिक्षमै औद्योगिक उत्पादन सम्भव छ भन्ने प्रमाणित गरेको छ।
निजी क्षेत्रको तीव्र दौड र ‘अर्बिटल लन्च’
सन् २०२५ मा विश्वभर ३१५ वटा सफल अर्बिटल लन्च भएका थिए, जुन अघिल्लो वर्षको तुलनामा २४ प्रतिशतले बढी हो। यो क्रम २०२६ मा अझै बढ्ने देखिएको छ:
- स्पेसएक्स (SpaceX) को वर्चस्व: एलन मस्कको कम्पनी स्पेसएक्सले सन् २०२५ मा मात्रै १६५ पटक रकेट प्रक्षेपण गरेको थियो। २०२६ को सुरुवातमै कम्पनीले इटालियन उपग्रह र स्टारलिंकका लागि थप प्रक्षेपणहरू गरिसकेको छ भने ‘स्टारशिप’ रकेटको अर्को परीक्षणको तयारीमा जुटेको छ।
- रकेट ल्याब र अन्य खेलाडी: रकेट ल्याबले पनि सन् २०२६ को पहिलो उडान सफल पारिसकेको छ। त्यस्तै, ‘सियारा स्पेस’ ले आफ्नो ‘ड्रिम चेजर’ (Dream Chaser) अन्तरिक्ष यानलाई यसै वर्षको अन्त्यसम्ममा अन्तरिक्षमा पठाउने लक्ष्य राखेको छ।
- प्राइभेट स्पेस स्टेशन: ब्लू ओरिजिन र एयरबस जस्ता कम्पनीहरूले सन् २०२६ मै निजी अन्तरिक्ष स्टेशन ‘हेवन-१’ (Haven-1) लन्च गर्ने योजना बनाएका छन्, जसले नासाको अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशन (ISS) को विकल्पको रूपमा काम गर्नेछ।
किन महत्त्वपूर्ण छ यो परीक्षण?
प्रविधि विज्ञहरूका अनुसार पृथ्वीको ल्याबमा जतिसुकै प्रयास गरे पनि अन्तरिक्षको विकिरण र शुन्य गुरुत्वाकर्षण (Zero Gravity) को अनुभव हुबहु उतार्न सकिँदैन। त्यसैले ठूला टेक जायन्टहरूले आफ्ना हार्डवेयरहरू अन्तरिक्षमै लगेर ‘पास’ वा ‘फेल’ को परीक्षण गर्न थालेका हुन्। यसले गर्दा भविष्यमा अन्तरिक्षमा इन्टरनेट, डेटा सेन्टर र उत्पादन कारखाना स्थापना गर्न सस्तो र सुरक्षित हुनेछ।
अन्तरिक्ष अब केवल अनुसन्धानको थलो मात्र नभई व्यावसायिक उत्पादन र परीक्षणको ‘नयाँ बजार’ बन्ने दिशामा अघि बढेको छ।
