काठमाण्डौ — आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को क्षेत्रमा तहल्का मच्चाइरहेको कम्पनी ओपनएआई (OpenAI) ले अब आफ्नो ध्यान विज्ञान र अनुसन्धानतर्फ मोडेको छ। च्याटजीपीटी जस्ता टुलहरूलाई केवल गफगाफ र लेखनमा मात्र सीमित नराखी अब वैज्ञानिक आविष्कारको ‘नयाँ युग’ सुरु गर्ने गरी कम्पनीले ठूलो योजना (Big Play) अघि सारेको हो।
एक रिपोर्ट अनुसार ओपनएआईले अब जटिल वैज्ञानिक समस्या सुल्झाउन र नयाँ औषधिको सूत्र पत्ता लगाउन आफ्ना अत्याधुनिक एआई मोडेलहरूलाई प्रयोगशालामा उतार्दैछ।
प्रयोगशालामा एआई: ‘को-पाइलट’ मात्र होइन, ‘को-रिसर्चर’
अहिलेसम्म एआईलाई केवल इमेल लेख्न वा कोडिङ गर्न प्रयोग गरिँदै आएको थियो। तर ओपनएआईको नयाँ रणनीतिले यसलाई एउटा ‘डिजिटल वैज्ञानिक’ को रूपमा उभ्याउनेछ। यसका मुख्य कार्यक्षेत्रहरू यसप्रकार हुनेछन्:
- नयाँ औषधिको खोजी: वर्षौँ लाग्ने प्रोटिन संरचनाको अध्ययन र नयाँ औषधिको परीक्षणलाई एआईले केही हप्तामै सम्पन्न गरिदिनेछ। यसले क्यान्सर जस्ता गम्भीर रोगको उपचार खोज्न गति प्रदान गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
- जलवायु परिवर्तनको समाधान: कार्बन उत्सर्जन घटाउने नयाँ खालका धातु र रसायनहरूको खोजीमा एआईले मद्दत गर्नेछ।
- तथ्याङ्कको महासागर: लाखौँ पृष्ठका पुराना वैज्ञानिक शोधपत्रहरूलाई सेकेन्डभरमै पढेर त्यसको निचोड निकाल्न एआईको प्रयोग गरिनेछ।
किन आवश्यक छ ‘साइंटिफिक एआई’?
ओपनएआईका अनुसार अहिलेसम्मका एआई मोडेलहरू इन्टरनेटमा उपलब्ध सामान्य सूचनामा आधारित थिए। तर अबको लक्ष्य ‘स्पेसलाइज्ड’ (विशिष्टीकृत) एआई हो जसले जटिल भौतिकशास्त्र, जीवविज्ञान र रसायनशास्त्रका नियमहरू बुझ्न सकोस्। कम्पनीले यसका लागि नयाँ ‘बेन्चमार्क’ हरू तयार पारेको छ जसले एआईको वैज्ञानिक क्षमता कति छ भनेर परीक्षण गर्नेछ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यो कदमले विज्ञानको गतिलाई १० गुणासम्म बढाउन सक्छ। “हामी एउटा यस्तो भविष्यको नजिक छौँ जहाँ एआई एक सहयोगी मात्र होइन बरु वैज्ञानिकको मुख्य अनुसन्धानकर्ता बन्नेछ,” ओपनएआईको रणनीतिबारे जानकार एक विज्ञ भन्छन्।
सम्भावित जोखिम: सुरक्षा कि संकट?
विज्ञानमा एआईको बढ्दो प्रयोगसँगै केही गम्भीर सुरक्षा प्रश्नहरू पनि उठेका छन्। यदि एआईले नयाँ औषधि बनाउन सक्छ भने यसले खतरनाक ‘जैविक हतियार’ (Bio-weapons) बनाउन पनि सघाउन सक्छ कि भन्ने चिन्ता विज्ञहरूले व्यक्त गरेका छन्।
ओपनएआईले भने सुरक्षाका लागि कडा फिल्टरहरू राखेको र वैज्ञानिकहरूसँग मिलेर सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणमा काम गरिरहेको दाबी गरेको छ। यो महात्वाकांक्षी योजना सफल भएमा आगामी दशकमा चिकित्सा र विज्ञानको क्षेत्रमा ऐतिहासिक क्रान्ति आउने निश्चित छ।
