काठमाण्डौ — विश्वभर ५जी (5G) प्रविधिको विस्तार भइरहँदा अर्को पुस्ताको इन्टरनेट ‘६जी’ (6G) का लागि मापदण्ड तय गर्ने दौड सुरु भइसकेको छ। यसैबीच, क्यालिफोर्नियास्थित स्टार्टअप कम्पनी ‘कोहियर नेटवर्क्स’ (Cohere Networks) ले ६जीका लागि अघि सारेको एक नयाँ र क्रान्तिकारी प्रस्तावले विश्वका ठूला टेलिकम कम्पनीहरूमा तरंग पैदा गरेको छ।
कम्पनीले ६जी प्रविधिमा ‘नन-टेरेस्ट्रियल नेटवर्क्स’ (NTN) अर्थात् सेटलाइट र ड्रोनहरूलाई पनि मोबाइल नेटवर्कको अभिन्न हिस्सा बनाउनुपर्ने वकालत गरेको छ।
के हो कोहियरको प्रस्ताव ?
अहिलेसम्मका मोबाइल नेटवर्कहरू मुख्यतया जमिनमा रहेका टावरहरूमा आधारित छन्। तर कोहियरले ६जीको मानक (Standard) तय गर्दा सेटलाइटबाट आउने सिग्नललाई पनि सिधै मोबाइल फोनमा जोड्ने प्रविधिलाई प्राथमिकता दिनुपर्ने माग गरेको छ।
यसो गर्दा जमिनमा टावर नभएका विकट हिमाली क्षेत्र, मरुभूमि वा समुद्रको बीचमा पनि ६जीको उच्च गतिको इन्टरनेट सहजै उपलब्ध हुनेछ। कोहियरले यसका लागि ‘ओलिथ’ (OTFS) नामक विशेष प्रविधिको वकालत गरिरहेको छ, जसले तीव्र गतिमा गुडिरहेका सवारी साधन वा उडिरहेका सेटलाइटमा पनि स्थिर इन्टरनेट प्रदान गर्न सक्दछ।
ठूला कम्पनीबीच प्रतिस्पर्धा र विवाद
६जीको मापदण्ड तय गर्ने अन्तर्राष्ट्रिय निकाय ‘थ्रीजीपीपी’ (3GPP) मा अहिले कोहियरको प्रस्तावलाई लिएर बहस चर्किएको छ।
- कोहियरको तर्क: ६जी केवल ५जीको परिमार्जित रूप मात्र हुनुहुँदैन, यसले पूरै नयाँ र प्रभावकारी प्रविधिलाई ठाउँ दिनुपर्छ।
- विपक्षीको तर्क: नोकिया र एरिक्सन जस्ता स्थापित कम्पनीहरू भने ६जीलाई ५जीकै जगमा उभ्याउन चाहन्छन् ताकि उनीहरूको अहिलेको लगानी सुरक्षित रहोस्। उनीहरूले कोहियरको प्रस्तावलाई “जटिल र खर्चिलो” भन्दै पन्छाउन खोजिरहेका छन्।
नेपाल जस्ता देशका लागि किन महत्त्वपूर्ण ?
नेपाल जस्तो भौगोलिक रूपमा कठिन देशका लागि कोहियरले प्रस्ताव गरेको ६जी प्रविधि निकै उपयोगी हुन सक्छ। यदि ६जीमा सेटलाइट कनेक्टिभिटी अनिवार्य गरियो भने:
१. विकटमा पहुँच: सगरमाथाको आधार शिविरदेखि कर्णालीका दुर्गम गाउँसम्म टावर विना नै उच्च गतिको इन्टरनेट पुग्न सक्दछ ।
२. प्रकोपमा प्रभावकारी: भूकम्प वा बाढीका कारण जमिनका टावर ढले पनि सेटलाइटमार्फत सञ्चार सेवा अवरुद्ध हुने छैन।
३. डिजिटल विभेद अन्त्य: सहर र गाउँबीचको इन्टरनेट गतिको दूरी सधैँका लागि अन्त्य हुन सक्दछ ।
भविष्यको बाटो
सन् २०३० सम्ममा ६जी व्यावसायिक रूपमा सुरु हुने प्रक्षेपण गरिएको छ। कोहियर अहिले विश्वका ठूला नियामक निकाय र टेलिकम अपरेटरहरूलाई आफ्नो पक्षमा पार्न संघर्ष गरिरहेको छ। “हामी ६जीको ढोका नयाँ आविष्कारका लागि खुला राख्न चाहन्छौँ,” कोहियरका प्रमुखले भनेका छन्।
यदि कोहियरको यो ‘नयाँ विधिको लडाइँ’ सफल भयो भने ६जी प्रविधि केवल मोबाइलको नयाँ पुस्ता मात्र नभई विश्वव्यापी कनेक्टिभिटीको एउटा ठूलो क्रान्ति हुनेछ।
