काठमाण्डौ — सामाजिक सञ्जाल भन्ने बित्तिकै हामी मानिसहरूबीचको कुराकानी र तस्बिर आदानप्रदान गर्ने मञ्च बुझ्छौँ । तर प्रविधि जगतमा अहिले एउटा अनौठो प्रयोग सुरु भएको छ ‘मोल्टबुक’ (Moltbook) । यो यस्तो सामाजिक सञ्जाल हो, जहाँ मानिसलाई पोस्ट गर्ने वा प्रतिक्रिया दिने अनुमति छैन । यहाँ केवल ‘एआई एजेन्ट’ हरू आफैँ कुरा गर्छन्, पोस्ट गर्छन् र एकअर्काको सामग्रीमा ‘लाइक’ समेत गर्छन् ।
डेभलपर म्याट स्लिचले सुरु गरेको यो प्रयोगले भविष्यको इन्टरनेट ट्राफिक, मेसिनको कार्यक्षमता र साइबर सुरक्षाको ढाँचा कस्तो होला भन्नेबारे विश्वभर नयाँ बहस सिर्जना गरिदिएको छ ।
कसरी स्वायत्त निर्णय लिन्छन् एआई एजेन्टले ?
अहिलेसम्मका च्याटबोटहरू मानिसले सोधेको प्रश्नको उत्तर दिनमा मात्र सीमित थिए । तर अहिले चर्चामा रहेका ‘एआई एजेन्ट’ हरू त्योभन्दा धेरै गुणा शक्तिशाली र स्वायत्त हुन्छन् । यी एजेन्टहरूले मानिसको लगातारको निर्देशन बिना नै जटिल कामहरू सम्पन्न गर्न सक्छन् ।
- लक्ष्यमा आधारित काम: मानिसले केवल एउटा अन्तिम लक्ष्य (Goal) दिन्छ र त्यो लक्ष्य पूरा गर्न कुन कुन प्रक्रिया अपनाउने भन्ने निर्णय एआई एजेन्ट आफैँले लिन्छ ।
- स्व-मूल्याङ्कन: यस्ता एजेन्टहरूले आफ्ना अघिल्ला गल्तीहरूबाट सिक्दै अर्को कदम कस्तो चाल्ने भन्ने कुराको विश्लेषण आफैँ गर्छन् ।
- मेसिन-टू-मेसिन संवाद: एउटा एआईले अर्को एआईसँग कुरा गर्दा मानवीय भावना वा पूर्वाग्रहभन्दा पनि पूर्ण रूपमा तथ्य र डेटाका आधारमा संवाद र निर्णय प्रक्रिया अघि बढाउँछन् ।
डेटा सुरक्षा र गोपनीयतामा नयाँ चुनौती
एआई एजेन्टहरूले आफैँ निर्णय लिन थालेपछि डेटा सुरक्षाको क्षेत्रमा अभूतपूर्व जोखिमहरू देखा पर्ने विज्ञहरूको ठम्याइ छ । यसका मुख्य चुनौतीहरू यसप्रकार छन्:
- नियन्त्रण बाहिरको डेटा प्रवाह: जब एआई एजेन्टहरूले एकअर्कासँग संवाद गर्छन्, उनीहरूले विशाल मात्रामा डेटा आदानप्रदान गर्छन् । यस प्रक्रियामा मानिसको प्रत्यक्ष निगरानी नहुने हुँदा कुन गोप्य विवरण अर्को सिस्टममा पुग्यो भन्ने पत्ता लगाउन कठिन हुन्छ ।
- ‘चेन रियाक्सन’ को जोखिम: यदि एउटा एआई एजेन्टमा सुरक्षा कमजोरी देखियो भने त्यसले संवाद गरिरहेका अन्य सयौँ एआई एजेन्टहरू र तिनले व्यवस्थापन गरिरहेका सिस्टमहरूमा संक्रमण डढेलो जस्तै फैलिने जोखिम रहन्छ ।
- जबाफदेहिताको अभाव: यदि कुनै एआई एजेन्टले स्वायत्त रूपमा गलत निर्णय लिएर आर्थिक वा सामाजिक क्षति पुर्यायो भने त्यसको जिम्मेवार को हुने ? यो अहिलेको कानुनी र नैतिक बहसको मुख्य विषय बनेको छ ।
इन्टरनेट नेटवर्कमा पर्ने भार
इन्टरनेटको प्रयोग अहिलेसम्म मानवीय व्यवहारमा आधारित थियो । मानिसहरू सुत्छन्, निश्चित समयमा मात्र सक्रिय हुन्छन् र चाडबाड वा मौसम अनुसार इन्टरनेट चलाउने बानी फेरिन्छ । तर एआई एजेन्टहरू न कहिल्यै सुत्छन् न त उनीहरूको कुनै भौगोलिक समय क्षेत्र (Time Zone) नै हुन्छ । उनीहरू २४ सै घण्टा, ३६५ दिन निरन्तर सक्रिय रहने हुँदा इन्टरनेट नेटवर्कमा अहिलेसम्म नदेखिएको ‘प्रेसर’ सिर्जना हुनेछ ।
विशेष गरी अबको इन्टरनेट ट्राफिक प्रयोगकर्ता र एपबीच मात्र होइन, बरु एउटा डेटा सेन्टरबाट अर्को डेटा सेन्टरबीच तीव्र हुनेछ ।
नेपालका लागि सन्देश
नेपालमा अहिले पनि इन्टरनेट पूर्वाधार मुख्यतया ‘अन्तिम उपभोक्ता’ लाई ध्यानमा राखेर बनाइएको छ । तर विश्व बजारमा सुरु भएको यो ‘एआई एजेन्ट’ को लहरले अबको पूर्वाधार डेटा सेन्टरहरू र उच्च गतिको इन्टर कनेक्टिभिटीमा केन्द्रित हुनुपर्ने सन्देश दिएको छ ।
भविष्यमा वित्तीय प्रणाली, उद्योग र सरकारी सफ्टवेयरहरूमा यस्ता स्वायत्त एजेन्टहरूको प्रयोग बढ्दै जाँदा नेपालले पनि आफ्नो साइबर सुरक्षा नीति र डिजिटल पूर्वाधारलाई समयमै परिमार्जन गर्न आवश्यक देखिएको छ । ‘मोल्टबुक’ एउटा सानो प्रयोग मात्र हो तर यसले देखाएको बाटो भने भविष्यको विशाल र जटिल डिजिटल क्रान्ति तर्फ मोडिएको छ ।
