काठमाण्डौ — अमेरिकी अन्तरिक्ष एजेन्सी नासा (NASA) ले चन्द्रमामा मानव पठाउने आफ्नो महात्वाकांक्षी मिशन ‘आर्टेमिस–२’ (Artemis 2) को उडान तालिका पुनः परिवर्तन गरेको छ । परीक्षणका क्रममा रकेटमा ‘लिक्विड हाइड्रोजन’ चुहिएपछि फेब्रुअरीका लागि तय गरिएको ऐतिहासिक उडान अब मार्च महिनामा मात्र हुने भएको छ ।
उडान पूर्व गरिने अन्तिम महत्त्वपूर्ण परीक्षण ‘वेट ड्रेस रिहर्सल’ का क्रममा हाइड्रोजन चुहिएको फेला परेपछि नासाले तत्कालका लागि उडान रोक्ने निर्णय गरेको हो ।
परीक्षणका क्रममा के भयो ?
फ्लोरिडास्थित केनेडी स्पेस सेन्टरमा सोमवार र मंगलवार गरिएको ४९ घण्टे परीक्षणका क्रममा ‘स्पेस लन्च सिस्टम’ (SLS) रकेटको मुख्य भागमा इन्धन भर्ने क्रममा समस्या देखिएको थियो । इन्जिनियरहरूले हाइड्रोजन चुहावट भएको पत्ता लगाएपछि उडानको ‘काउन्टडाउन’ लाई रोकेर मर्मतको प्रयास गरेका थिए ।
यद्यपि काउन्टडाउन सकिन ५ मिनेट १५ सेकेन्ड बाँकी रहँदा पुनः चुहावटको दर बढेपछि परीक्षणलाई बीचमै रोक्नुपरेको थियो । “हामी पूर्ण रूपमा सुरक्षित र तयार भएपछि मात्र उडान भर्नेछौँ,” नासाका अधिकारीहरूले भनेका छन्, “फेब्रुअरीको उडान तालिकालाई सारेर अब मार्चका लागि नयाँ तयारी थालिएको छ ।”
५० वर्षपछिको मानव चन्द्रयात्रा
सन् १९७२ को ‘एपोलो’ मिशनपछि पहिलो पटक मानवलाई चन्द्रमाको कक्षसम्म पुर्याउन लागिएको यो मिशनलाई विश्वभर निकै चासोका साथ हेरिएको छ । आर्टेमिस–२ मिशनमा तीन अमेरिकी र एक क्यानेडाली गरी चार अन्तरिक्ष यात्रीहरू सहभागी हुनेछन् ।
उडान धकेलिएपछि अहिलेका लागि अन्तरिक्ष यात्रीहरूलाई ‘क्वारेन्टाइन’ बाट फुकुवा गरिएको छ । उनीहरू उडानको दुई हप्ताअघि पुनः क्वारेन्टाइनमा बस्नेछन् । नासाका अनुसार मार्च ६ देखि ११ को बीचमा उडानको नयाँ ‘विन्डो’ (अवसर) हुनसक्ने अनुमान गरिएको छ ।
हाइड्रोजन नासाका लागि पुरानै टाउको दुखाइ
नासाका लागि हाइड्रोजन चुहावटको समस्या नयाँ भने होइन । सन् २०२२ मा ‘आर्टेमिस–१’ को उडानका क्रममा पनि पटक पटक हाइड्रोजन चुहिएकै कारण उडान धेरै पटक स्थगित भएको थियो । हाइड्रोजन ब्रह्माण्डको सबैभन्दा सानो अणु भएकाले यसलाई उच्च चापमा ‘सिल’ गरेर राख्नु प्राविधिक रूपमा अत्यन्तै चुनौतीपूर्ण मानिन्छ ।
यो मिशन सफल भएपछि नासाले ‘आर्टेमिस–३’ मार्फत सन् २०२८ सम्ममा चन्द्रमाको सतहमा मानव अवतरण गराउने लक्ष्य राखेको छ ।
