काठमाण्डौ — विश्वभरका ठूला उद्योग र व्यावसायिक घरानाहरूले आफ्नै निजी दूरसञ्चार सञ्जाल (Private Networks) निर्माण गर्ने क्रमले तीव्रता पाएको छ। अनुसन्धान संस्था ‘बर्ग इनसाइट’ (Berg Insight) को पछिल्लो प्रतिवेदन अनुसार गत वर्षको अन्त्यसम्ममा विश्वभर सक्रिय ‘प्राइभेट एलटीई’ (LTE) र ‘प्राइभेट फाइभजी’ (5G) सञ्जालको सङ्ख्या ६ हजार ५ सय पुगेको छ।
पछिल्लो समय आफ्नै सुरक्षित र भरपर्दो नेटवर्कको माग बढ्दा यो बजारको कुल मूल्य २ अर्ब ४० करोड डलर पुगेको छ। यसअघि यो बजार प्रविधि प्रदायकहरूले मात्रै अघि बढाएकोमा अहिले भने औद्योगिक प्रयोगकर्ताहरूले नै यसको आवश्यकता महसुस गर्न थालेका छन्।
२०३० सम्म १२ अर्ब डलरको बजार बन्ने प्रक्षेपण
प्रविधि विज्ञहरूका अनुसार यो क्षेत्र अब वार्षिक ३८ प्रतिशतको उच्च दरले वृद्धि हुने देखिएको छ। सन् २०३० सम्ममा प्राइभेट नेटवर्कको बजार मूल्य १२ अर्ब डलर पुगेको हुने प्रक्षेपण गरिएको छ। विशेष गरी उत्पादनमूलक उद्योग, बन्दरगाह र यातायात क्षेत्रमा विना कुनै अवरोध चल्ने उच्च गतिको ‘लो ल्याटेन्सी’ इन्टरनेट आवश्यक पर्ने भएकाले निजी सञ्जालहरूको माग बढेको हो।
नोकियाको दबदबा, साना कम्पनीको उदय
विश्व बजारमा हाल ‘नोकिया’ प्राइभेट नेटवर्कको सबैभन्दा ठूलो सेवा प्रदायकका रूपमा देखिएको छ। नोकियासँग मात्रै ९६० ग्राहक र २ हजारभन्दा बढी सञ्जाल विस्तार गरेको अनुभव छ।
यद्यपि ‘ओपन रान’ (Open RAN) र नेटवर्क भर्चुअलाइजेशन जस्ता नयाँ प्रविधिहरू आएपछि म्याभेनिर (Mavenir), एयरस्प्यान (Airspan) र सेलोना (Celona) जस्ता साना कम्पनीहरूले पनि ठूला प्रदायकहरूलाई कडा टक्कर दिन थालेका छन्। यसले गर्दा बजारमा प्रतिस्पर्धा र विकल्प दुवै बढेको छ।
प्राइभेट ५जी प्रविधिका मुख्य प्राविधिक फाइदा
सार्वजनिक नेटवर्कको तुलनामा निजी ५जी सञ्जालले उद्योगहरूलाई निम्न विशिष्ट सुविधाहरू प्रदान गर्दछ:
- अल्ट्रा-लो ल्याटेन्सी (न्यून ढिलासुस्ती): प्राइभेट ५जीले १ मिलिसेकेन्ड भन्दा कमको ‘ल्याटेन्सी’ प्रदान गर्दछ। यसले गर्दा कारखानाभित्रका रोबोट र ‘अटोमेटेड गाइडेड भेइकल’ (AGVs) हरूले वास्तविक समय (Real-time) मा विना कुनै अवरोध निर्देशनहरू पालना गर्न सक्छन्।
- नेटवर्क स्लाइसिङ र कस्टमाइजेसन: उद्योगहरूले आफ्नो आवश्यकता अनुसार नेटवर्कलाई विभिन्न हिस्सामा बाँड्न (Slicing) सक्छन्। जस्तै: संवेदनशील मेसिनका लागि उच्च प्राथमिकता र सामान्य कर्मचारीको इन्टरनेटका लागि छुट्टै ‘ब्यान्डविथ’ छुट्याउन सकिन्छ।
- उच्च सुरक्षा र डेटा गोपनीयता: प्राइभेट ५जीमा डेटा उद्योगको आफ्नै परिसरभित्र मात्र सीमित रहन्छ। यसले सार्वजनिक इन्टरनेटबाट हुनसक्ने साइबर आक्रमण र डेटा चोरीको जोखिमलाई शून्यमा झारिदिन्छ।
- वायरलेस कनेक्टिभिटीको विकल्प: ठूला उद्योगहरूमा तार (Cables) बिछ्याउन कठिन र महँगो हुने ठाउँमा ५जीले उच्च क्षमताको वायरलेस विकल्प दिन्छ, जसले ‘इन्डस्ट्री ४.०’ को अवधारणालाई सफल बनाउँछ।
नेपालमा नीतिगत सम्भावना र चुनौती
नेपालमा पनि ५जी प्रविधिको चर्चा चुलिँदै गर्दा ‘प्राइभेट नेटवर्क’ का लागि नीतिगत ढोकाहरू खुल्ने सम्भावना छन्:
१. रेडियो फ्रिक्वेन्सी नीति २०८०: नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरणले जारी गरेको पछिल्लो ‘रेडियो फ्रिक्वेन्सी नीति २०८०’ ले ‘टेक्नोलोजी न्युट्रालिटी’ (प्रविधि तटस्थता) को नीति लिएको छ। यसले सेवा प्रदायकहरूलाई विद्यमान फ्रिक्वेन्सीमै ५जी परीक्षण र सञ्चालन गर्ने बाटो खोलेको छ।
२. औद्योगिक प्रयोगका लागि फ्रिक्वेन्सी: प्राधिकरणले २६०० मेगाहर्ज र ३५०० मेगाहर्ज ब्यान्डलाई ५जीका लागि सम्भावित ब्यान्डका रूपमा पहिचान गरेको छ। नेपालका ठूला जलविद्युत आयोजना, सिमेन्ट कारखाना र विशेष आर्थिक क्षेत्र (SEZ) हरूले भविष्यमा आफ्नै ‘इन्डोर’ वा ‘क्याम्पस-वाइड’ प्राइभेट नेटवर्क सञ्चालन गर्न पाउने गरी नीतिगत व्यवस्था गर्न आवश्यक छ।
३. डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क: सरकारको ‘डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क’ ले ऊर्जा, कृषि र पर्यटन जस्ता क्षेत्रको रूपान्तरण गर्ने लक्ष्य राखेको छ। प्राइभेट ५जी सञ्जालले यी क्षेत्रमा ‘स्मार्ट ग्रीड’ र ‘स्मार्ट फार्मिंग’ जस्ता आधुनिक प्रविधि भित्र्याउन मेरुदण्डको काम गर्न सक्छ।
चुनौती
नेपालमा अझै पनि ५जीको व्यावसायिक सुरुवात हुन बाँकी छ। प्राइभेट नेटवर्कका लागि छुट्टै ‘लाइट लाइसेन्सिङ’ मोडेल वा औद्योगिक फ्रिक्वेन्सी शुल्कको स्पष्ट व्यवस्था नहुनु मुख्य चुनौती हो। साथै ५जी उपकरणहरूको उच्च लागत र दक्ष जनशक्तिको अभावले गर्दा नेपालमा यसको प्रयोगमा केही समय लाग्न सक्ने देखिन्छ।
