काठमाण्डौ — अन्तरिक्ष यात्रामा नयाँ क्रान्ति ल्याइरहेको कम्पनी ‘स्पेसएक्स’ (SpaceX) ले आफ्नो प्राथमिकतामा ठूलो फेरबदल गरेको छ। लामो समयदेखि मंगल ग्रह (Mars) लाई मुख्य गन्तव्य बनाउँदै आएका अर्बपति एलन मस्कले अब पहिले चन्द्रमामा ‘स्वयम् विकसित हुने सहर’ (Self-growing city) निर्माण गर्ने घोषणा गरेका छन्।
सामाजिक सञ्जाल ‘एक्स’ (X) मार्फत मस्कले चन्द्रमाको लक्ष्य मंगल ग्रहको तुलनामा छिटो र सहजै प्राप्त गर्न सकिने तर्क अघि सारेका हुन्।
चन्द्रमा नै किन?
यसअघि चन्द्रमाको यात्रालाई ‘ध्यान भड्काउने बाटो’ (Distraction) भन्दै सिधै मंगल ग्रह जाने ढिपी गर्दै आएका मस्कले अहिले आएर आफ्नो अडान परिवर्तन गरेका हुन्। उनका अनुसार:
- समयको बचत: चन्द्रमामा सहर बसाउने काम १० वर्षभन्दा कम समयमै पूरा गर्न सकिन्छ, जबकि मंगल ग्रहमा यस्तै काम गर्न २० वर्षभन्दा बढी लाग्नेछ।
- भौगोलिक निकटता: पृथ्वीबाट चन्द्रमा नजिक हुनु र ‘लन्च विन्डो’ (रकेट प्रक्षेपण गर्ने समय) को सहजताले गर्दा पहिले चन्द्रमामा आफ्नो प्रविधि प्रमाणित गर्नु बुद्धिमानी हुने मस्कको बुझाइ छ।
- अक्सिजनको उपलब्धता: चन्द्रमाको सतहमा पाइने माटो (Regolith) मा ४५ प्रतिशत अक्सिजन हुन्छ। सन् २०२३ मा नासाले सो माटोबाट अक्सिजन निकाल्न सकिने प्रमाणित गरिसकेको छ जसले गर्दा पृथ्वीबाट भारी अक्सिजन बोकेर लैजानुपर्ने बाध्यता हट्नेछ।
मंगल ग्रहको सपना अधुरै हो त?
मस्कका अनुसार चन्द्रमालाई प्राथमिकतामा राख्नुको अर्थ मंगल ग्रहको योजना त्याग्नु भने होइन। उनले आगामी ५ देखि ६ वर्षभित्र मंगल ग्रहको अभियान पनि सुरु हुने र दुवै परियोजना समानान्तर रूपमा अघि बढ्ने बताएका छन्। उनले सन् २०३१ सम्ममा मंगल ग्रहमा मानवसहितको उडान हुन सक्ने प्रक्षेपण समेत गरेका छन्।
नासाको ‘आर्टेमिस’ र स्पेसएक्स
स्पेसएक्स अहिले नासाको ‘आर्टेमिस’ (Artemis) परियोजनाको एक प्रमुख साझेदार हो, जसले सन् २०२८ सम्ममा मानिसलाई पुनः चन्द्रमाको सतहमा उतार्ने लक्ष्य राखेको छ। यसै वर्षको मार्च महिनामा ‘आर्टेमिस २’ मिसन प्रक्षेपण हुँदैछ, जसमा अन्तरिक्ष यात्रीहरूले चन्द्रमाको परिक्रमा गरी पृथ्वीमा फर्कनेछन्।
एलन मस्क आफ्ना महत्वाकांक्षी योजना र समयसीमाका लागि चर्चित छन्। यसअघि उनले सन् २०२४ सम्ममै मंगल ग्रहमा मानव बस्ती बसाउने दाबी गरेका थिए, जुन सफल हुन सकेन। अबको १० वर्षभित्र चन्द्रमामा सहर बसाउने उनको नयाँ बाचा कत्तिको पूरा हुन्छ त्यो भने हेर्न बाँकी नै छ।
