काठमाण्डौ — ५जी इन्टरनेटको विस्तारसँगै विश्व सञ्चार बजारमा अब ‘५जी–एड्भान्स्ड’ र ‘६जी’ को तयारी सुरु भएको छ । यसै सन्दर्भमा अहिले सबैभन्दा बढी चर्चामा रहेको प्रविधि हो गिगा–माइमो (Giga-MIMO) । हाल प्रयोगमा रहेको ‘म्यासिभ माइमो’ प्रविधिलाई अर्को उचाइमा पुर्याउन यो नयाँ अवधारणा ल्याइएको हो, जसले इन्टरनेटको गति र नेटवर्कको विश्वसनीयतामा नयाँ क्रान्ति ल्याउने दाबी गरिएको छ ।
चिनियाँ प्रविधि कम्पनी जेडटीई (ZTE) सहितका प्रमुख भेन्डरहरूले यसलाई ६जी पूर्वको युगका लागि सबैभन्दा उपयुक्त ‘अपग्रेड’ का रूपमा अघि सारेका छन् ।
के हो गिगा–माइमो ?
साधारण भाषामा भन्दा यो धेरै स साना एन्टेनाहरूको एउटा विशाल र शक्तिशाली सञ्जाल हो । अहिले नोकिया, एरिक्सन र एनईसी जस्ता कम्पनीहरूले १२८ देखि २५६ वटा एन्टेना तत्व (Antenna Elements) भएका ‘म्यासिभ माइमो’ प्रयोगमा ल्याइसकेका छन् । तर गिगा–माइमोले यो संख्यालाई निकै ठूलो स्तरमा विस्तार गर्छ ।
मोबाइल विज्ञका अनुसार गिगा–माइमो केवल धेरै एन्टेनाको झुप्पा मात्र होइन यो आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) र मेसिन लर्निङ (ML) द्वारा नियन्त्रित एउटा ‘स्मार्ट’ एन्टेना प्रणाली हो ।
एआई र एन्टेनाको नयाँ ‘केमेस्ट्री’
गिगा–माइमोको मुख्य विशेषता भनेकै यसमा एआईको प्रयोग हुनु हो । यसले रेडियो स्पेक्ट्रमको क्षमतालाई अधिकतम उपयोग गर्न एआईको सहयोग लिन्छ जसले इन्टरनेटको सिग्नललाई अझै सटिक र शक्तिशाली बनाउँछ ।
विज्ञका अनुसार आगामी ५ वर्षभित्र एआईको मद्दतले विभिन्न टावरहरूबीच ‘बिम’ (सिग्नल) को समन्वय गरी इन्टरनेटको पहुँचमा सुधार ल्याइनेछ । जेडटीईका अनुसार यस प्रविधिले विभिन्न सेल साइटहरूबीच पिकोसेकेन्ड (सेकेन्डको अर्बौँ भाग) को स्तरमा समन्वय गर्न सक्छ जसले नेटवर्कमा हुने अवरोध हटाउन मद्दत गर्छ ।
६जी को नयाँ मापदण्ड बन्ने सम्भावना
विश्लेषकहरूका अनुसार गिगा–माइमो आगामी ६जी मापदण्डको महत्वपूर्ण हिस्सा बन्न सक्छ । यो प्रविधिले अल्ट्रा लार्ज स्केल एन्टेना र एआईलाई एउटै प्रणालीमा जोड्ने हुनाले यसलाई ६जी को मेरुदण्ड मानिएको छ । आगामी तीन वर्षभित्र हुने अन्तर्राष्ट्रिय सम्मेलनहरूले यसलाई आधिकारिक मापदण्डका रूपमा स्वीकार गर्ने सम्भावना प्रबल छ ।
टेलिकम कम्पनीहरूको चिन्ता, खर्च र जटिलता
प्रविधि जति नै आकर्षक भए पनि दूरसञ्चार सेवा प्रदायक (Telcos) हरू भने यसको खर्चलाई लिएर सशंकित छन् । ६जी को विस्तारलाई सकेसम्म सस्तो र सजिलो बनाउन चाहने कम्पनीहरूका लागि हार्डवेयरमा गर्नुपर्ने यस्तो ठूलो फेरबदल महँगो पर्न सक्छ ।
धेरैजसो टेलिकम कम्पनीहरू ५जी को विद्यमान संरचना (Standalone Core) मै ६जी चलाउन चाहन्छन् । त्यसैले गिगा–माइमो जस्ता जटिल हार्डवेयर परिवर्तनहरू सुरुवाती चरणमा नयाँ फ्रिक्वेन्सी ब्यान्डहरूमा मात्र लागू हुन सक्ने विज्ञहरूको अनुमान छ ।
गिगा–माइमोले मोबाइल नेटवर्कको क्षमतालाई अहिलेको तुलनामा कैयौँ गुणा बढाउने अपेक्षा गरिएको छ । ह्वावे, जेडटीई र एरिक्सन जस्ता कम्पनीहरूले यसको परीक्षणलाई तीव्रता दिएका छन् । नेपाल जस्तो भौगोलिक बनावट भएको देशमा जहाँ एउटै टावरबाट धेरै प्रयोगकर्तालाई गुणस्तरीय सेवा दिनुपर्ने चुनौती छ त्यहाँ भविष्यमा यो ‘बिमफर्मिङ’ र एआईयुक्त प्रविधि निकै फलदायी हुन सक्छ ।
