काठमाण्डौ — आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) को क्षेत्रमा अग्रणी मानिने गुगलको ‘जेमिनाइ’ (Gemini) मोडललाई हुबहु ‘क्लोन’ (नक्कल) गर्न ठूलो स्तरमा साइबर हमला भएको खुलासा भएको छ। गुगलको पछिल्लो प्रतिवेदन अनुसार एक व्यावसायिक समूहले जेमिनाइको बौद्धिक क्षमता र कार्यप्रणाली चोर्नका लागि एकै सेसनमा १ लाखभन्दा बढी पटक ‘प्रम्प्ट’ (निर्देशन) हरू पठाएको पाइएको छ।
यो कुनै साधारण ह्याकिङ नभएर अर्बौँ डलर खर्चेर बनाइएको एआई मोडलको ‘नलेज’ (ज्ञान) लाई निकै कम खर्चमा अर्को सस्तो मोडलमा सार्ने प्रपञ्च भएको गुगलको दाबी छ।
के हो ‘मोडल डिस्टिलेसन’ वा एआई चोरीको शैली?
प्रविधिको भाषामा यसलाई ‘मोडल डिस्टिलेसन’ (Model Distillation) भनिन्छ। यसमा ह्याकरहरूले गुगलको मुख्य कोड वा सर्भरमा सिधै आक्रमण गर्नुको साटो एआईलाई हजारौँ जटिल प्रश्नहरू सोध्ने गर्छन्। ती प्रश्नहरूबाट एआईले दिने प्रतिक्रिया, तर्क गर्ने शैली र चरणबद्ध सोचको ढाँचा (Chain of Thought) संकलन गरिन्छ।
यसरी संकलन गरिएको डेटालाई अर्को सानो र सस्तो एआई मोडल तालिम दिन प्रयोग गरिन्छ। यसलाई एक प्रकारको ‘रिभर्स इन्जिनियरिङ’ मान्न सकिन्छ। उदाहरणका लागि कुनै प्रसिद्ध सेफको गोप्य रेसिपी चोर्नुको साटो उसले बनाएका सबै परिकार चाखेर त्यसको स्वाद र बनोटका आधारमा हुबहु त्यस्तै परिकार बनाउनु जस्तै यो प्रक्रिया रहेको छ।
१ लाख प्रम्प्टको रहस्य, को हुन् आक्रमणकारी?
गुगलका अनुसार यो हमला विशेष गरी गैर अंग्रेजी भाषाहरूमा केन्द्रित थियो। आक्रमणकारीहरूले जेमिनाइलाई १ लाख पटकभन्दा बढी निर्देश दिँदै त्यसले कसरी सूचना प्रोसेसिङ गर्छ भन्ने कुराको नक्सा तयार पार्न खोजेका थिए। गुगलले आक्रमणकारीहरूको नाम सार्वजनिक नगरे पनि यसमा व्यावसायिक स्वार्थ भएका निजी कम्पनी र अनुसन्धानकर्ताहरू संलग्न रहेको आशंका गरेको छ।
रोचक कुरा त के छ भने गुगल आफैँ पनि विगतमा यस्तै आरोपबाट अछुतो छैन। सन् २०२३ मा गुगलको आफ्नै ‘बार्ड’ (अहिलेको जेमिनाइ) टोलीमाथि च्याटजीपीटीको डेटा प्रयोग गरेर तालिम दिएको आरोप लागेपछि एक वरिष्ठ अनुसन्धानकर्ताले राजीनामा समेत दिएका थिए।
एआई बजारमा ‘नक्कल’ को होडबाजी
गुगल मात्र होइन ओपनएआई (OpenAI) ले पनि चिनियाँ कम्पनी ‘डिपसिक’ (DeepSeek) माथि आफ्नो मोडल चोरेको आरोप लगाएको थियो। एलन मस्कको ‘ग्रोक’ (Grok) च्याटबोटले समेत कहिलेकाहीँ च्याटजीपीटीकै शैलीमा प्रतिक्रिया दिने गरेको पाइएको छ जसले गर्दा एआई जगतमा ‘बौद्धिक सम्पत्ति चोरी’ को मुद्दा पेचिलो बन्दै गएको छ।
सुरक्षामा नयाँ चुनौती
एआई मोडल सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध भएसम्म यस्ता ‘डिस्टिलेसन’ हमलाहरूलाई पूर्ण रूपमा रोक्न कठिन हुने विज्ञहरूको भनाइ छ। एउटा शक्तिशाली एआई बनाउन अर्बौँ डलर र वर्षौँको समय लाग्ने भए पनि अर्काको मोडलको नक्कल गरेर केही सय डलरमै उस्तै क्षमताको एआई बनाउन सकिने यो प्रवृत्तिले प्रविधि कम्पनीहरूलाई चिन्तित बनाएको छ।
गुगलले यो हमला पहिचान गरेपछि जेमिनाइको सुरक्षा प्रणालीमा सुधार गरेको जनाए पनि एआईको यो ‘बौद्धिक युद्ध’ भविष्यमा अझै कडा हुने निश्चित छ।
