काठमाण्डौ — आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) को विकाससँगै इन्टरनेटको दुनियाँमा ठगी गर्नेहरूका लागि नयाँ र शक्तिशाली हतियार फेला परेको छ। एक रिपोर्ट अनुसार एआईले अब अनलाइन ठगीलाई यति सहज र सटिक बनाइदिएको छ कि साधारण प्रयोगकर्ता मात्र होइन प्रविधिमा पोख्त व्यक्तिहरू समेत झुक्किन थालेका छन्।
पहिलेका अनलाइन ठगीमा भाषा नमिलेको वा शंकास्पद लिङ्कहरू सजिलै चिन्न सकिन्थ्यो। तर अब ‘जेनेरेटिभ एआई’ का कारण ठगहरूले ठ्याक्कै सक्कली जस्तै देखिने इमेल, सन्देश र वेबसाइटहरू बनाउन थालेका छन्।
एआई मार्फत कसरी भइरहेछ ठगी?
ठगहरूले अहिले मुख्यतया तीनवटा तरिकाबाट एआईको दुरुपयोग गरिरहेको रिपोर्टमा उल्लेख छ:
१. परिष्कृत फिसिङ (Hyper-Personalized Phishing): पहिले ठगहरूले एकैपटक हजारौँलाई एउटै इमेल पठाउँदथे। अब एआईले सामाजिक सञ्जालबाट तपाईंको रुची र व्यवहार अध्ययन गरी तपाईंलाई मात्रै लक्षित गरेर ठ्याक्कै विश्वास लाग्ने इमेल वा म्यासेज तयार पार्दछन्।
२. भ्वाइस र भिडियो क्लोनिङ (Deepfakes): एआईको सहयोगमा ठगहरूले तपाईंको आफन्त वा हाकिमको आवाज र अनुहार हुबहु नक्कल गर्न सक्छन्। भिडियो कलमै आएर पैसा माग्दा कसैले पनि शंका नगर्ने भएकाले यो निकै खतरनाक बन्दै गएको छ।
३. स्वचालित स्क्याम बट (Automated Scam Bots): एआई बटहरूले एकैसाथ लाखौँ मानिससँग च्याट गर्न सक्छन्। उनीहरूले मानिसको संवेग बुझेर कुराकानी अघि बढाउने हुनाले प्रयोगकर्ताहरू सजिलै उनीहरूको जालमा फस्ने गरेका छन्।
किन चिन्न गाह्रो भइरहेछ?
यसअघि ठगीका सन्देशहरूमा ‘व्याकरण’ (Grammar) को गल्ती हुन्थ्यो जसबाट सजिलै बच्न सकिन्थ्यो। तर अहिलेका एआई मोडलहरूले स्थानीय भाषा र लवजलाई समेत हुबहु नक्कल गरिदिन्छन्। रिपोर्टका अनुसार ठगहरूले अब एआईकै प्रयोग गरेर सुरक्षा प्रणालीका ‘लुपहोल’ (कमजोरी) हरू पत्ता लगाउन र त्यसलाई तोड्न थालेका छन्।
कसरी बच्ने?
विज्ञहरूले एआईको यो जोखिमबाट बच्न ‘शून्य विश्वास’ (Zero Trust) को नीति अपनाउन सुझाव दिएका छन्:
- क्रस-भेरिफिकेसन: यदि कसैले फोन वा म्यासेजमा पैसा मागेमा अर्को माध्यमबाट (जस्तै सिधै फोन गरेर) पक्का गर्नुहोस्।
- मल्टि-फ्याक्टर अथेन्टिकेसन (MFA): आफ्ना सबै सामाजिक सञ्जाल र बैंक खातामा टु-स्टेप भेरिफिकेसन अनिवार्य गर्नुहोस्।
- व्यक्तिगत जानकारीमा कडाइ: सामाजिक सञ्जालमा धेरै व्यक्तिगत विवरण, फोटो वा आवाजका भिडियोहरू सार्वजनिक गर्दा सावधानी अपनाउनुहोस् किनकि ठगहरूले त्यसैलाई ‘डाटा’ का रूपमा प्रयोग गर्छन्।
प्रविधिले सुविधासँगै चुनौती पनि ल्याएको छ। एआईले अनलाइन ठगीलाई ‘उद्योग’ जस्तै व्यावसायिक र सटिक बनाउँदै लगेकाले अब इन्टरनेट प्रयोग गर्दा पहिलेभन्दा धेरै सतर्क रहनुको विकल्प छैन।
