काठमाण्डौ — आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) को विकाससँगै यसले निम्त्याउन सक्ने सम्भावित जोखिम न्यूनीकरणका लागि बेलायतले सुरु गरेको ‘एलाइनमेन्ट प्रोजेक्ट’ (Alignment Project) मा प्रविधि क्षेत्रका दुई हस्ती ओपनएआई र माइक्रोसफ्ट पनि सहभागी भएका छन् ।
भारतमा आयोजित ‘एआई इम्प्याक्ट समिट’ का क्रममा बेलायती उपप्रधानमन्त्री डेभिड ल्यामी र एआई मन्त्री कनिष्क नारायणले यस सहकार्यको घोषणा गरेका हुन् । बेलायतको ‘एआई सेफ्टी इन्स्टिच्युट’ (AISI) ले नेतृत्व गरेको यो परियोजनाले एआई प्रणालीलाई मानवीय नियन्त्रण र सुरक्षाको परिधिभित्र राख्न अनुसन्धान गर्नेछ ।
के हो एआई एलाइनमेन्ट ?
एआई एलाइनमेन्ट भन्नाले अत्याधुनिक एआई प्रणालीहरूलाई मानिसको चाहना र उद्देश्य अनुसार मात्र चल्ने बनाउनु हो । एआई थप शक्तिशाली र स्वायत्त बन्दै जाँदा यसले अनपेक्षित वा हानिकारक व्यवहार नगरोस् भन्नका लागि यो अनुसन्धान महत्वपूर्ण मानिन्छ ।
यस परियोजनाले स्वास्थ्य सेवामा सुधार, उत्पादकत्व वृद्धि र नयाँ रोजगारीका अवसरहरू सिर्जना गर्न एआईको प्रयोगलाई सुरक्षित र विश्वसनीय बनाउने लक्ष्य राखेको छ ।
आर्थिक सहयोग र सहकार्यको खाका
ओपनएआईले यस परियोजनाका लागि ५६ लाख पाउण्ड (करिब ९५ करोड नेपाली रुपैयाँ) सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ भने माइक्रोसफ्टले प्राविधिक र अन्य सहयोग उपलब्ध गराउनेछ । हालसम्म यस परियोजनाको कुल कोष २ करोड ७० लाख पाउण्ड पुगेको छ ।
यसअघि नै ८ देशका ६० वटा विभिन्न परियोजनालाई यसअन्तर्गत अनुदान दिइसकिएको छ भने आगामी ग्रीष्म ऋतुमा अनुदानको दोस्रो चरण सुरु हुने बताइएको छ ।
सुरक्षा र उत्तरदायित्वको बहस
बेलायती उपप्रधानमन्त्री डेभिड ल्यामीले प्रविधिको फाइदा लिनका लागि सुरक्षालाई सुरुदेखि नै प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने बताएका छन् । यस्तै ओपनएआईकी अनुसन्धान उपाध्यक्ष मिया ग्लेसले एआई प्रणालीहरू जति सक्षम हुँदै जान्छन् त्यसको सुरक्षा जाँचका लागि स्वतन्त्र टोलीहरूको भूमिका उत्ति नै महत्वपूर्ण हुने उल्लेख गरिन् ।
यद्यपि केही विज्ञहरूले भने एआई विकासमा भइरहेको अर्बौँ डलरको लगानीको तुलनामा सुरक्षा अनुसन्धानका लागि छुट्याइएको यो रकम निकै कम भएको टिप्पणी गरेका छन् । कम्पनीहरूले आफ्नो छवि सुधार्नका लागि मात्र यस्ता पहलमा सहभागिता जनाएको हुन सक्ने संशय समेत व्यक्त गरिएको छ ।
एआईलाई विश्वव्यापी सुरक्षा र शासनका लागि चुनौती बन्न नदिन बेलायतले चालेको यो कदमलाई महत्वपूर्ण मानिएको छ । ठूला प्रविधि कम्पनीहरूको सहभागिताले भविष्यमा एआई प्रणालीहरूलाई थप जिम्मेवार र नियन्त्रणयोग्य बनाउन सघाउ पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ ।
