काठमाडौँ – नेपालको दूरसञ्चार क्षेत्रमा दशकौँदेखि एकछत्र राज गर्दै आएको चिनियाँ प्रविधि कम्पनी हुवावेका लागि पछिल्ला दिनहरू चुनौतीपूर्ण बन्दै गएका छन्। नेपाल टेलिकम (NTC) को करिब ५ अर्ब रुपैयाँ लागतको नयाँ बिलिङ प्रणाली खरिद प्रक्रिया (टेन्डर) रद्द भएसँगै हुवावेको बजार विस्तार योजनामा गम्भीर ‘ब्रेक’ लागेको छ।
सरकारी स्वामित्वको टेलिकमले नयाँ प्रविधि भित्र्याउने अन्तिम तयारी गरिरहँदा एकाएक ठेक्का रद्द हुनुलाई अर्थपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। यसले हुवावेको नेपाल यात्रामा मात्र होइन समग्र डिजिटल नेपालको लक्ष्यमा समेत नयाँ बहस छेडिदिएको छ।
किन रोकियो ५ अर्बको महत्वाकांक्षी परियोजना?
नेपाल टेलिकमले आफ्नो पुरानो बिलिङ प्रणालीलाई विस्थापित गरी अत्याधुनिक ‘कन्भर्जेन्ट रियल टाइम बिलिङ सिस्टम’ (CRTBS) ल्याउन टेन्डर आह्वान गरेको थियो। जसमा हुवावे प्राविधिक रूपमा सक्षम देखिएको भए पनि सार्वजनिक खरिद ऐनका कडा प्रावधान र प्रक्रियागत अन्योलका कारण प्रक्रिया नै रद्द गरिएको छ।
नेटवर्क र बिलिङ लगायतका सम्पूर्ण सिस्टममा एउटै भेन्डर (कम्पनी) माथि लामो समयसम्म निर्भर रहँदा ‘प्राविधिक एकाधिकार’ (Technical Monopoly) सिर्जना हुने र भविष्यमा सुरक्षा तथा मर्मतसम्भारमा कम्पनीले ‘ब्ल्याकमेल’ गर्न सक्ने जोखिमबारे चर्को बहस सुरु भएको छ। यही रणनीतिक संवेदनशीलताका कारण हुवावेलाई तत्काल रोकेर नयाँ विकल्पहरूको खोजी गरिएको स्रोतको दाबी छ।
५-जी विस्तारमा धक्का र हुवावेको ‘नेगेटिभ’ छवि
बिलिङ प्रणालीको यो अन्योलले नेपाल टेलिकमको बहुप्रतिक्षित ‘अल्ट्रा-फास्ट ५-जी’ नेटवर्क सञ्चालन गर्ने लक्ष्यलाई समेत अनिश्चित बनाइदिएको छ। हुवावेमाथिको बढ्दो निर्भरता र यसअघिका विभिन्न ठेक्काहरूमा देखिएका विवादका कारण पनि नीति निर्माताहरू सचेत देखिएका छन्।
हुवावेका लागि केही चुनौतीपूर्ण पक्षहरू:
पारदर्शिताको प्रश्न: नेपालका ठूला दूरसञ्चार परियोजनाहरूमा हुवावेले ‘सेटिङ’ मार्फत ठेक्का हात पार्ने गरेको आरोप समय समयमा लाग्दै आएको छ।
बदलिँदो नीतिगत परिवेश: विश्वव्यापी रूपमा हुवावेका उपकरण र सुरक्षा प्रणालीमाथि उठिरहेका प्रश्नहरूको छाया नेपालमा पनि पर्न थालेको छ। जसका कारण सरकारी अधिकारीहरू हुवावेलाई सीधै काम सुम्पिन हिचकिचाउन थालेका छन्।
प्रतिस्पर्धाको अभाव: हुवावेले नेपालमा सिर्जना गरेको ‘प्राविधिक एकाधिकार’ का कारण अन्य प्रतिस्पर्धी कम्पनीहरूले बजारमा छिर्नै नपाउने वातावरण बनेको भन्दै आलोचना भइरहेको छ।
’पर्ख र हेर’ को स्थितिमा हुवावे
हुवावे नेपालले यो अवरोधलाई पूर्ण असफलता नभई सुधारको अवसरका रूपमा व्याख्या गरे पनि भित्रभित्रै भने दबाब महसुस गरेको बुझिन्छ। कम्पनीले बैंकिङ र अन्य पूर्वाधारमा लगानी जारी राख्ने प्रतिबद्धता जनाए पनि टेलिकम जस्तो ठूलो ग्राहक गुम्ने डरले उसलाई पिरोलेको छ।
नेपाल टेलिकमले छिट्टै नयाँ र परिमार्जित टेन्डर आह्वान गर्ने तयारी गरिरहेको छ। जसमा हुवावेले पुन भाग लिन त पाउनेछ तर यसपटक उसले निकै कडा र पारदर्शी मापदण्डहरूको सामना गर्नुपर्ने निश्चित छ।
अहिलेका लागि भने नेपालको दूरसञ्चार बजारमा हुवावेको दबदबा केही मत्थर भएको छ र कम्पनी ‘पर्ख र हेर’ को कठिन स्थितिमा पुगेको छ।
