काठमाण्डौं — इन्टरनेट प्लेटफर्महरूमा उमेर पुष्टि (एज भेरिफिकेसन) गर्ने प्रविधि विस्तार हुँदै गए पनि प्रयोगकर्ताबीच यसको विरोध र शंका बढ्दै गएको छ। पछिल्लो समय डिस्कोर्डले ल्याउन खोजेको नयाँ प्रणालीविरुद्ध चर्को प्रतिक्रिया आएपछि कम्पनीले योजना स्थगित गर्नुपरेको छ।
डिस्कोर्डले विश्वव्यापी रूपमा उमेर जाँच प्रणाली लागू गर्ने घोषणा गरेपछि प्रयोगकर्ताहरूले गोपनीयता र डेटा सुरक्षामाथि प्रश्न उठाएका थिए। विशेषगरी अघिल्लो वर्ष भएको डेटा चुहावट घटनामा ७० हजार प्रयोगकर्ताको सरकारी परिचयपत्र सार्वजनिक भएपछि विश्वास कमजोर बनेको थियो।
कम्पनीले भविष्यमा धेरैजसो प्रयोगकर्ताले आफ्नो डिभाइसबाटै उमेर पुष्टि गर्न सक्ने दाबी गरे पनि प्रयोगकर्ताहरू आश्वस्त हुन सकेनन्।
डिभाइसमै हुने ‘फेस स्क्यान’ प्रविधि
नयाँ प्रणालीमा प्रयोगकर्ताको अनुहार स्क्यान गरेर उमेर अनुमान गर्ने प्रविधि प्रयोग हुने बताइएको छ। यसलाई ‘अन डिभाइस’ प्रणाली भनिन्छ जहाँ डेटा बाहिर नपठाई मोबाइलमै प्रक्रिया सम्पन्न हुने दाबी गरिन्छ।
तर अनुहारबाट उमेर ठ्याक्कै अनुमान गर्न नसक्ने अवस्थामा भने परिचयपत्र मागिने सम्भावना रहेको भन्दै आलोचना भइरहेको छ। प्रयोगकर्ताहरूले यस्ता संवेदनशील विवरण फेरि पनि चुहिने जोखिम औंल्याएका छन्।
यस्ता प्रविधि विकास गर्ने कम्पनीहरूका अनुसार अनुहारको ढाँचाको आधारमा उमेर अनुमान गरिन्छ र केवल संकेत (सिग्नल) मात्र प्लेटफर्मसम्म पुग्छ। व्यक्तिगत विवरण भने सुरक्षित रहने दाबी गरिएको छ।
ह्याकिङ प्रयास र सुरक्षा चुनौती
डिस्कोर्डको घोषणा पछि उमेर जाँच प्रविधि बनाउने कम्पनीहरू ह्याकिङ प्रयासको निशानामा परेका थिए। केही दिनसम्म निरन्तर आक्रमण प्रयास भए पनि प्रणाली भत्काउन सफल नभएको कम्पनीहरूले बताएका छन्।
यद्यपि विज्ञहरूका अनुसार कुनै पनि प्रणाली पूर्ण रूपमा सुरक्षित हुँदैन र भविष्यमा कमजोरी देखिन सक्ने जोखिम रहन्छ।
कानुनी दबाबले बढ्दै प्रयोग
विश्वभर बालबालिकाको सुरक्षालाई कारण देखाउँदै सामाजिक सञ्जाल र वेबसाइटहरूमा उमेर जाँच अनिवार्य बनाउने कानुन बढ्दै गएका छन्। अमेरिकामा समेत वयस्क सामग्री हेर्न उमेर पुष्टि गर्नुपर्ने व्यवस्था विस्तार भइरहेको छ।
यसैबीच केही राज्यहरूले बालबालिकालाई निश्चित एप डाउनलोड गर्न नै रोक लगाउने कानुन पनि ल्याएका छन्।
नयाँ विकल्प ‘एज की’
उमेर बारम्बार प्रमाणित गर्नुपर्ने झन्झट घटाउन ‘एज की’ नामको नयाँ अवधारणा पनि विकास भइरहेको छ। यसमा एकपटक उमेर पुष्टि गरेपछि त्यसको संकेत सुरक्षित रूपमा राखेर विभिन्न प्लेटफर्ममा पुन प्रयोग गर्न सकिन्छ।
यसले प्रक्रिया सजिलो बनाउने दाबी गरिए पनि मूल समस्या भने उस्तै रहने बताइएको छ।
गोपनीयतामाथि बहस तीव्र
विज्ञहरूका अनुसार उमेर जाँच प्रणालीले प्रयोगकर्ताको गोपनीयता कमजोर पार्ने जोखिम बोकेको छ। विशेषगरी अनुहार स्क्यान, डेटा भण्डारण र तेस्रो पक्षसँगको पहुँचलाई लिएर चिन्ता बढ्दो छ।
केही अनुसन्धानले यस्ता सेवाले आवश्यकभन्दा बढी व्यक्तिगत जानकारी संकलन गर्ने गरेको समेत देखाएका छन्।
आगामी चुनौती
प्रविधि कम्पनीहरू उमेर जाँचलाई सुरक्षित र सहज बनाउन विभिन्न उपाय खोजिरहेका छन्। तर प्रयोगकर्ताको विश्वास जित्नु सबैभन्दा ठूलो चुनौती बनेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार डिभाइसमै डेटा राख्ने प्रणाली तुलनात्मक रूपमा सुरक्षित भए पनि यसले गोपनीयताको मूल समस्या समाधान नगर्ने तर्क गरिन्छ।
समग्रमा उमेर प्रमाणित गर्ने प्रविधि अनिवार्यतर्फ अघि बढे पनि यसको प्रयोगसँगै गोपनीयता, सुरक्षा र स्वतन्त्रताबारेको बहस अझै तीव्र हुने देखिएको छ।
