काठमाण्डौं — आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) ले नयाँ पुस्ताको जीवनशैलीमा आमूल परिवर्तन ल्याइरहेको छ। तर, एउटा गम्भीर तथ्य के बाहिर आएको छ भने छोराछोरीले एआई कसरी प्रयोग गरिरहेका छन् भन्ने कुरामा अधिकांश अभिभावकहरू पूर्णत अनभिज्ञ छन्।
भर्खरै सार्वजनिक भएका दुईवटा ठूला अध्ययनहरूले अभिभावक र टिनेजरहरू (१३–१७ वर्ष) बीच एआईको प्रयोगलाई लिएर ठूलो खाडल रहेको देखाएका छन्।
तथ्याङ्कको डरलाग्दो चित्र
प्यु रिसर्च सेन्टर र ‘कमन् सेन्स मिडिया’ले १,४५८ अमेरिकी किशोरकिशोरी र उनीहरूका अभिभावकबीच गरेको सर्वेक्षणले निम्न रोचक र केही डरलाग्दा तथ्यहरू उजागर गरेको छ:
- प्रयोगमा अन्योल: केवल ५१ प्रतिशत अभिभावकले मात्र आफ्ना छोराछोरीले एआई चलाउँछन् भन्ने सोच्छन्। तर वास्तविकतामा ६४ प्रतिशत टिनेजरहरूले आफूले च्याटबोट प्रयोग गर्ने बताएका छन्।
- संवादको कमी: १० मध्ये ४ अभिभावकले आफ्ना छोराछोरीसँग एआईको बारेमा कहिल्यै कुराकानी नै नगरेको पाइएको छ।
- नैतिकताको लडाइँ: ५२ प्रतिशत अभिभावकले स्कुलको काममा एआई प्रयोग गर्नु ‘अनैतिक’ र दण्डनीय ठान्छन्। तर ठ्याक्कै त्यति नै प्रतिशत (५२%) विद्यार्थीहरू यसलाई ‘नवीनता’ भन्दै प्रोत्साहन गर्नुपर्ने पक्षमा छन्।
होमवर्क मात्र होइन, अब ‘इमोसनल सपोर्ट’ पनि एआईबाटै
अभिभावकहरूलाई सबैभन्दा बढी चिन्तित बनाउने विषय भनेको बालबालिकाले एआईलाई साथी वा परामर्शदाताका रूपमा प्रयोग गर्नु हो। ५८ प्रतिशत अभिभावकले आफ्ना छोराछोरीले भावनात्मक सहाराका लागि एआई चलाएको मन पराउँदैनन्।
तर अध्ययनले देखाए अनुसार १२ प्रतिशत टिनेजरले एआईसँग सल्लाह र भावनात्मक सहयोग लिने गरेका छन् भने १६ प्रतिशतले सामान्य गफगाफका लागि यसको प्रयोग गर्छन्।
विज्ञहरूका अनुसार सामाजिक र पारिवारिक सहयोगको पहुँच कम भएका समूहहरूमा एआई ‘सहारा’ को सजिलो विकल्प बनिरहेको हुन सक्छ।
पढाइमा सहयोग कि ठगी?
एआईको सबैभन्दा बढी प्रयोग जानकारी खोज्न र होमवर्कका लागि भइरहेको छ। करिब आधाजसो टिनेजरले गणित र लेखनमा एआईको मद्दत लिन्छन्। तर यहाँ एउटा विरोधाभास छ:
- १० मध्ये १ विद्यार्थीले मात्र आफूले सबै काम एआईबाट गर्ने स्वीकार्छन्।
- तर ५९ प्रतिशत विद्यार्थीले आफ्ना सहपाठीहरूले एआई प्रयोग गरेर परीक्षा वा असाइनमेन्टमा ‘ठगी’ (Cheating) गर्ने गरेको बताएका छन्। ३४ प्रतिशतले त यस्तो ठगी विद्यालयमा निकै धेरै हुने दाबी गरेका छन्।
आत्मविश्वासमा टिनेजर अगाडि
अभिभावकको तुलनामा नयाँ पुस्ता एआईप्रति बढी आशावादी र विश्वस्त देखिएका छन्। ९२ प्रतिशत टिनेजरले आफूले एआईसँग कुरा गरिरहेको छु कि मान्छेसँग भन्ने कुरा सजिलै छुट्याउन सक्ने दाबी गरेका छन् जबकि अभिभावकमा यो क्षमता ७३ प्रतिशत मात्र छ। ३६ प्रतिशत किशोरकिशोरीहरू एआईले भविष्यमा सकारात्मक प्रभाव पार्नेमा ढुक्क छन्।
अभिभावकका लागि सुझाव: सोधपुछ बढाउनुहोस्
प्रोफेसरहरुका अनुसार परिवारले एआईको यात्रा सँगै तय गर्नुपर्छ। अभिभावकहरूले छोराछोरीलाई भाषण दिनुको सट्टा उनीहरूले एआई कसरी प्रयोग गर्छन् भनेर ‘टुर’ गराउन आग्रह गर्नुपर्छ।
एआईले मानिसबीचको सामाजिक सम्बन्धलाई विस्थापित गर्न थाल्यो भने त्यो ‘खतराको घण्टी’ हुन सक्छ। त्यसैले, डाइनिङ टेबलमा अब स्कुलको कुरासँगै “आज च्याटबोटसँग के कुरा गर्यौ?” भन्ने प्रश्न पनि थप्नुपर्ने बेला आएको छ।
