काठमाण्डौं — के तपाईँ महत्त्वपूर्ण काममा मग्न भइरहेका बेला फोन बज्दा एकाग्रता भङ्ग भएको महसुस गर्नुहुन्छ? हालै सार्वजनिक एक नयाँ अनुसन्धानले फोनमा आउने एउटै नोटिफिकेसनले तपाईँको मस्तिष्कको कार्यक्षमतालाई करिब ७ सेकेन्डसम्म अवरुद्ध वा विचलित पार्न सक्ने खुलासा गरेको छ।
‘कम्प्युटर्स इन ह्युमन बिहेभियर’ जर्नलको आगामी जुन संस्करणमा प्रकाशित हुने यो अध्ययनले स्मार्टफोनको नोटिफिकेसनले हाम्रो सोच्ने शक्ति र एकाग्रतालाई कसरी ‘ह्याक’ गर्छ भन्ने तथ्य उजागर गरेको हो।
अनुसन्धानले के भन्छ?
अनुसन्धानकर्ताहरूले १८० जना विश्वविद्यालयका विद्यार्थीहरूमाझ ‘स्ट्रुप टास्क’ (Stroop Task) नामक विशेष परीक्षण गरेका थिए। यो परीक्षण व्यक्तिको ध्यान र एकाग्रता मापन गर्न डिजाइन गरिएको हो।
परीक्षणका क्रममा विद्यार्थीहरू काममा व्यस्त भइरहेका बेला अचानक फोनमा नोटिफिकेसन पठाइयो। नतिजाअनुसार नोटिफिकेसन बज्नेबित्तिकै उनीहरूको मस्तिष्कको काम गर्ने रफ्तार केही पलका लागि ह्वात्तै घट्यो। रोचक कुरा त के छ भने यदि नोटिफिकेसन कुनै व्यक्तिगत भावना वा खास व्यक्तिसँग जोडिएको छ (जस्तै: प्रेमी/प्रेमिका वा नजिकको साथीको मेसेज) भने एकाग्रता अझ बढी भङ्ग हुने पाइएको छ।
कुल ‘स्क्रिन टाइम’ भन्दा ‘लत’ बढी घातक
अहिले डिजिटल वेलबिइङका लागि ‘स्क्रिन टाइम’ (दिनभर फोन चलाउने कुल समय) घटाउन धेरै जोड दिइन्छ। तर यो अध्ययनले अलि फरक र डरलाग्दो यथार्थ अघि सारेको छ।
अध्ययनका अनुसार एकै पटक १ घण्टासम्म फोन चलाउनुभन्दा कामको बीचबीचमा हरेक ५-१० मिनेटमा फोन ‘अनलक’ गरेर नोटिफिकेसन चेक गर्ने बानी बढी हानिकारक छ। यसरी पटक-पटक फोन हेर्ने बानीले हाम्रो ध्यानलाई टुक्रा-टुक्रा पारिदिन्छ जसलाई विज्ञहरूले ‘फ्रेगमेन्टेड युज’ (Fragmented Use) भनेका छन्।
विज्ञको सुझाव
स्विट्जरल्याण्डको युनिभर्सिटी अफ लुसानेका अनुसन्धानकर्ता हिप्पोलाइट फर्नियरका अनुसार दिनभर आउने नोटिफिकेसनको संख्या र बारम्बार फोन चेक गर्ने बानीको सिधा सम्बन्ध हाम्रो ध्यान बिग्रनेसँग छ। यही टुक्रा-टुक्रामा फोन चलाउने बानीका कारण मानिसहरूले डिजिटल दुनियाँमा आफ्नो एकाग्रता कायम राख्न नसकेका हुन्।
त्यसैले गम्भीर काम गर्दा फोनलाई ‘डु नट डिस्टर्ब’ मोडमा राख्नु वा नोटिफिकेसन अफ गर्नु नै मस्तिष्कलाई ‘ह्याक’ हुनबाट जोगाउने उत्तम उपाय हुन सक्छ।
