काठमाण्डौं — बालबालिकाको डिजिटल प्रयोग नियन्त्रणका लागि केवल स्क्रिन टाइम घटाउने उपाय अब पर्याप्त नभएको निष्कर्ष सार्वजनिक भएको छ। अमेरिकी एकेडेमी अफ पेडियाट्रिक्सले सार्वजनिक गरेको नयाँ मार्गदर्शनले डिजिटल संसारको जटिल प्रभावलाई ध्यानमा राख्दै नयाँ दृष्टिकोण आवश्यक रहेको औंल्याएको हो।
पछिल्ला दुई दशकका सयौं अध्ययनको विश्लेषणपछि तयार गरिएको प्रतिवेदनले स्क्रिन प्रयोगले बालबालिकाको निद्रा, पढाइ र मानसिक स्वास्थ्यमा गहिरो असर पारिरहेको जनाएको छ।
केवल समय होइन, प्रयोगको प्रकृति महत्वपूर्ण
विशेषज्ञहरूका अनुसार अब स्क्रिन प्रयोगको समयभन्दा त्यसको गुणस्तर र प्रयोग गर्ने तरिका बढी महत्वपूर्ण बन्न पुगेको छ।
डिजिटल प्लेटफर्महरूमा प्रयोग हुने एल्गोरिदम, नोटिफिकेसन, अटो–प्ले र लक्षित सामग्रीले बालबालिकालाई लामो समयसम्म आकर्षित गरिरहने बनाइएको हुन्छ।
यस कारण केवल समय सीमा तोक्दा समस्या समाधान नहुने र प्लेटफर्मको डिजाइन स्वयं पनि प्रभावकारी कारक भएको प्रतिवेदनले उल्लेख गरेको छ।
हानिकारक र उपयोगी सामग्रीबीच फरक
अध्ययनले निरर्थक रूपमा स्क्रोल गर्ने, अत्यधिक भिडियो हेर्ने र अत्यधिक उत्तेजक सामग्री हेर्ने बानीले बालबालिकामा ध्यान केन्द्रित गर्न समस्या, पढाइमा गिरावट, निद्रा बिग्रने र भावनात्मक असन्तुलन ल्याउन सक्ने देखाएको छ।
तर शैक्षिक, सिर्जनात्मक र सुरक्षित सामग्रीले भने बालबालिकाको विकासमा सकारात्मक योगदान दिन सक्ने पनि उल्लेख गरिएको छ।
अभिभावकको भूमिका अझ महत्वपूर्ण
मार्गदर्शनले अभिभावकलाई बालबालिकाको डिजिटल गतिविधिमा सक्रिय रूपमा सहभागी हुन सुझाव दिएको छ।
बालबालिकासँगै सामग्री हेर्ने, छलफल गर्ने र उनीहरूको रुचि बुझ्ने अभ्यासलाई प्रभावकारी मानिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्तो सहभागिताले बालबालिकाको सोच र भावनात्मक अवस्था बुझ्न मद्दत गर्छ।
टेक कम्पनी र नीतिनिर्माताको जिम्मेवारी पनि आवश्यक
प्रतिवेदनले समस्या समाधानको जिम्मेवारी केवल परिवारमा सीमित नराखी प्रविधि कम्पनी र सरकारलाई पनि सक्रिय भूमिका खेल्न आग्रह गरेको छ।
बालबालिकालाई लक्षित विज्ञापन नियन्त्रण, गोपनीयता संरक्षण सुदृढ गर्ने, उमेर प्रमाणीकरण कडा बनाउने र एल्गोरिदम पारदर्शी बनाउने उपायहरू आवश्यक रहेको उल्लेख गरिएको छ।
साथै डिजिटल प्लेटफर्महरूलाई खेलौना वा खाद्य वस्तुजस्तै सुरक्षा मापदण्डअनुसार नियमन गर्नुपर्ने सुझाव दिइएको छ।
स्क्रिनको विकल्प पनि आवश्यक
बालबालिकालाई स्क्रिनभन्दा बाहिरका गतिविधिमा आकर्षित गर्न सार्वजनिक पूर्वाधारमा लगानी आवश्यक रहेको प्रतिवेदनले औंल्याएको छ।
पार्क, पुस्तकालय, विद्यालयपछिका कार्यक्रम र सामुदायिक स्थानहरूले बालबालिकालाई वैकल्पिक वातावरण दिन सक्ने उल्लेख गरिएको छ।
डिजिटल युगमा बालबालिकाको स्वस्थ विकास सुनिश्चित गर्न केवल स्क्रिन टाइम घटाउनेभन्दा पनि समग्र डिजिटल अनुभव व्यवस्थापन गर्नुपर्ने आवश्यकता औंल्याइएको छ।
सन्तुलित जीवनशैली, अभिभावकको सहभागिता र सुरक्षित डिजिटल वातावरण नै दीर्घकालीन समाधान हुने निष्कर्ष निकालिएको छ।
