काठमाण्डौं — सरकारी स्वामित्वको मुलुककै अग्रणी दूरसञ्चार सेवा प्रदायक नेपाल टेलिकम (एनटी) पछिल्लो समय बहुआयामिक संकटमा फस्दै गएको देखिएको छ। सेवा अवरोध, प्रविधिगत कमजोरी, बिलिङ प्रणालीको अव्यवस्था र नेतृत्वको निष्क्रियताले संस्थाको विश्वसनीयता निरन्तर खस्किँदै गएको छ।
देशभर ‘ब्ल्याकआउट’, आधारभूत सेवामै असफलता
शनिबार बिहानदेखि देशभर टेलिकमको मोबाइल नेटवर्क, एफटीटीएच (FTTH) इन्टरनेट र भ्वाइस सेवामा एकैसाथ समस्या देखियो। लाखौँ ग्राहकले सिग्नल नआउने, फोन नलाग्ने र इन्टरनेट पूर्ण रूपमा अवरुद्ध हुने अवस्था भोगे।
टेलिकमले ‘कोर’ र ‘एक्सेस’ राउटरमा आएको पावर सम्बन्धी समस्या भन्दै प्राविधिक कारण देखाए पनि यस्ता घटनाहरू नियमितजस्तै दोहोरिँदा संस्थागत कमजोरी सतहमा आएको छ। सेवा प्रदायकका लागि सबैभन्दा संवेदनशील ‘कोर नेटवर्क’मै समस्या देखिनु व्यवस्थापनको गम्भीर असफलता मानिएको छ।
पुरानो पूर्वाधार र जोखिमपूर्ण निर्भरता
टेलिकमको नेटवर्क पूर्वाधार वर्षौँदेखि अपेक्षित रूपमा आधुनिकीकरण हुन सकेको छैन। पुराना उपकरण, अपर्याप्त ब्याकअप प्रणाली र कमजोर निगरानी संयन्त्रका कारण सानो प्राविधिक त्रुटिले समेत देशव्यापी असर पार्ने अवस्था बनेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार यस्तो ‘सिंगल प्वाइन्ट अफ फेल्योर’ संरचना आधुनिक दूरसञ्चार सेवामा अस्वीकार्य मानिन्छ। तर टेलिकम अझै त्यसैमा निर्भर देखिन्छ।
बिलिङ प्रणालीमा गम्भीर त्रुटि, करोडौँको चुहावट
नेटवर्क समस्यासँगै टेलिकमको बिलिङ प्रणाली अर्को ठूलो संकटका रूपमा देखा परेको छ। पुरानो र असक्षम प्रणालीका कारण दैनिक करोडौँ रुपैयाँ बराबरको राजस्व चुहावट भइरहेको आन्तरिक स्रोतहरूको दाबी छ।
ग्राहक स्तरमा पनि समस्या झनै गम्भीर छ, अनावश्यक ब्यालेन्स कटौती, कल नलाग्ने, डेटा प्रयोग नहुँदा पनि शुल्क लाग्ने जस्ता गुनासाहरू सामान्य भइसकेका छन्।
अर्बौँको लगानी भएको संस्थामा बिलिङ जस्तो मुख्य राजस्व प्रणाली नै अविश्वसनीय हुनु व्यवस्थापनको दीर्घकालीन विफलताको संकेत मानिएको छ।
नेतृत्वमाथि प्रश्न: रणनीति विहीन संस्था
बारम्बार सेवा अवरुद्ध हुँदा पनि संस्थागत रूपमा न त स्पष्ट रोडम्याप सार्वजनिक गरिएको छ, न त जिम्मेवारी निर्धारण गरिएको छ।
वर्तमान नेतृत्वले प्रविधि अपग्रेड, सेवा विस्तार र प्रतिस्पर्धात्मक रणनीतिमा प्रभावकारी हस्तक्षेप गर्न नसकेको आरोप छ। निजी क्षेत्रका सेवा प्रदायकहरूले तीव्र गतिमा सेवा सुधार गरिरहँदा टेलिकम भने पुरानै संरचना र ढिलासुस्तीमा अल्झिएको देखिन्छ।
संस्थाभित्र कार्यसम्पादन मूल्यांकन, जवाफदेहिता र दण्ड पुरस्कार प्रणाली कमजोर हुँदा कर्मचारी र व्यवस्थापन दुवै तहमा जिम्मेवारीहीनता बढ्दै गएको विश्लेषण गरिएको छ।
प्रतिस्पर्धामा पछि पर्दै सरकारी संस्था
बजारमा निजी दूरसञ्चार कम्पनीहरूको सेवा गुणस्तर र नवप्रवर्तन बढ्दै जाँदा टेलिकमको हिस्सा घट्दो प्रवृत्तिमा देखिएको छ।
डेटा सेवा, ग्राहक अनुभव र डिजिटल सेवामा अपेक्षित सुधार गर्न नसक्दा टेलिकम क्रमश प्रतिस्पर्धाबाट बाहिर धकेलिने जोखिममा पुगेको छ।
नयाँ सरकारका लागि ‘टेस्ट केस’
भर्खरै जिम्मेवारी सम्हालेको नयाँ सरकार र सञ्चार मन्त्रालयका लागि नेपाल टेलिकमको सुधार प्रमुख परीक्षा बन्ने देखिएको छ।
नीतिगत र व्यवस्थापकीय तहमा तत्काल हस्तक्षेप नगरे संस्थाको अवस्था झनै जटिल हुने संकेत देखिएका छन्।
मुख्य रूपमा:
- नेतृत्व पुनर्संरचना: प्राविधिक दक्षता र व्यावसायिक क्षमताका आधारमा नयाँ नेतृत्व चयन
- पूर्वाधार आधुनिकीकरण: कोर नेटवर्क, राउटर र ब्याकअप प्रणाली तत्काल स्तरोन्नति
- बिलिङ प्रणाली सुधार: पूर्ण रूपमा नयाँ, सुरक्षित र रियल टाइम प्रणाली कार्यान्वयन
- जवाफदेहिता संयन्त्र: सेवा अवरोधमा क्षतिपूर्ति र जिम्मेवारमाथि कारबाही
नेपाल टेलिकमको समस्या अब केवल ‘प्राविधिक’ सीमामा सीमित छैन, यो व्यवस्थापन, नीतिगत दृष्टिकोण र संस्थागत संस्कृतिसँग गाँसिएको संरचनात्मक संकट हो।
यदि तत्काल सुधारका ठोस कदम चालिएन भने मुलुककै सबैभन्दा ठूलो दूरसञ्चार सेवा प्रदायक संस्था क्रमश अप्रासंगिक बन्दै जाने जोखिम स्पष्ट देखिएको छ।
