काठमाण्डौं — क्यानडाका वैज्ञानिकहरूले मस्तिष्क क्यान्सरको सबैभन्दा घातक रूप मानिने ‘ग्लियोब्लास्टोमा’ को उपचारमा नयाँ र आशालाग्दो तथ्य फेला पारेका छन्। म्याकमास्टर विश्वविद्यालय र ‘द हस्पिटल फर सिक चिल्ड्रेन’ (सिककिड्स) का अनुसन्धानकर्ताहरूले मस्तिष्कका स्वस्थ भनिएका कोषिकाहरूले नै ट्युमर फैलाउन मद्दत गरिरहेको पत्ता लगाएका हुन्।
वैज्ञानिकहरूका अनुसार यो सञ्चार प्रणालीलाई अवरुद्ध गर्दा ट्युमरको वृद्धिमा उल्लेख्य गिरावट आएको छ। विशेष गरी एचआईभीको उपचारमा प्रयोग भइरहेको एउटा औषधिले यस प्रक्रियालाई रोक्न सक्ने देखिएपछि उपचारमा नयाँ आशा जगाएको छ।
के हो नयाँ खोज?
अहिलेसम्म मस्तिष्कका ‘ओलिगोडेन्ड्रोसाइट्स’ (Oligodendrocytes) नामक कोषिकाहरूले स्नायु प्रणालीलाई सुरक्षा दिने मात्र ठानिन्थ्यो। तर जर्नल ‘न्युरोन’ (Neuron) मा प्रकाशित पछिल्लो अध्ययनले यी कोषिकाहरूले क्यान्सरग्रस्त ट्युमरसँग सम्पर्क स्थापित गरी त्यसलाई बढ्न र फैलिन सघाउने सङ्केतहरू पठाउने गरेको देखाएको छ।
अनुसन्धान टोलीले जब प्रयोगशालामा यो आपसी सञ्चार प्रणालीलाई विच्छेद गरिदियो तब ग्लियोब्लास्टोमा ट्युमरको वृद्धि दर नाटकीय रूपमा घटेको पाइयो। म्याकमास्टर विश्वविद्यालयकी प्रोफेसर तथा अध्ययनकी सह-लेखक शीला सिंह भन्छिन्, “ग्लियोब्लास्टोमा क्यान्सर कोषिकाको थुप्रो मात्र होइन यो एउटा इकोसिस्टम (पारिस्थितिक प्रणाली) हो। यी कोषिकाहरू बीचको गोप्य संवादलाई बुझ्न सकेकाले हामीले यसको कमजोरी पत्ता लगाएका छौँ।”
एचआईभीको औषधिको प्रयोग
यस अध्ययनको सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण पक्ष भनेको उपचारका लागि सम्भावित औषधिको पहिचान हुनु हो। अनुसन्धानकर्ताहरूका अनुसार ट्युमर बढ्न सघाउने यो प्रक्रियामा ‘CCR5’ नामक रिसेप्टरको मुख्य भूमिका हुन्छ। हाल एचआईभी संक्रमितहरूको उपचारमा प्रयोग भइरहेको ‘माराभिरोक’ (Maraviroc) नामक औषधिले यही रिसेप्टरलाई लक्षित गर्छ।
यो औषधि पहिले नै बजारमा उपलब्ध र स्वीकृत भइसकेकाले ग्लियोब्लास्टोमाका बिरामीका लागि यसलाई नयाँ ढङ्गले प्रयोग (Repurpose) गर्न सहज र छिटो हुने विश्वास गरिएको छ। हाल ग्लियोब्लास्टोमाका बिरामीहरूको आयु निकै कम हुने र उपचारका विकल्पहरू सीमित रहेकाले यसलाई ठुलो उपलब्धिका रूपमा लिइएको छ।
अनुसन्धान टोली र सहयोग
यो अध्ययन म्याकमास्टर विश्वविद्यालयका कुई झाई र सिककिड्सका निक मिकोलाजेविचको नेतृत्वमा भएको हो। यसअघि सन् २०२४ मा ‘नेचर मेडिसिन’ मा प्रकाशित सिंह र मफतको अर्को अध्ययनले पनि क्यान्सर कोषिकाहरूले मस्तिष्क विकासका मार्गहरू प्रयोग गरेर फैलने तथ्य उजागर गरेको थियो।
सिककिड्सका वरिष्ठ वैज्ञानिक जेसन मफतका अनुसार ग्लियोब्लास्टोमा भित्रको सेलुलर इकोसिस्टम पहिले सोचिएभन्दा धेरै गतिशील छ। यो नयाँ खोजले बिरामीहरूका लागि नयाँ उपचार पद्धति विकास गर्ने बाटो खोलेको उनले बताए।
यो अनुसन्धानलाई ‘विलियम डोनाल्ड न्यास ब्रेन ट्युमर रिसर्च फेलोसिप’ र ‘क्यानडियन इन्स्टिच्युट फर हेल्थ रिसर्च’ ले आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराएका थिए।
