काठमाण्डौं — मोबाइल उद्योगमा कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI), साइबर सुरक्षा र डिजिटल रूपान्तरणले तीव्र गतिमा संरचनात्मक परिवर्तन ल्याइरहेको नयाँ प्रतिवेदनले देखाएको छ। GSMA इन्टेलिजेन्सको अध्ययनअनुसार दूरसञ्चार अपरेटरहरू अहिले आन्तरिक दक्षताभन्दा बाह्य आम्दानीका अवसरतर्फ एआई प्रयोग विस्तार गर्दै छन् भने सुरक्षा जोखिम उच्च स्तरमा पुगेको र डिजिटल रूपान्तरणमा उद्योगहरूको लगानी तीव्र रूपमा बढिरहेको छ।
प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२५ मा टेलिकम क्षेत्रमा एआई प्रयोगमध्ये करिब ५०% ग्राहक सेवा (customer care) मा केन्द्रित थियो भने नेटवर्क सम्बन्धी प्रयोग २०% भन्दा कम रहेको थियो। समग्रमा करिब ८०% एआई प्रयोग आन्तरिक दक्षता बढाउने उद्देश्यमा केन्द्रित रहेको देखिन्छ। तर अब अपरेटरहरू एआईलाई राजस्व वृद्धि रणनीतिको मुख्य आधारका रूपमा प्रयोग गर्न थालेका छन् जसमा क्लाउड प्रदायक, डेटा सेन्टर कम्पनी र हाइपरस्केलरसँग सहकार्य बढ्दै गएको छ।
एआईबाट आम्दानीका नयाँ मोडेलहरूमा GPU-as-a-Service (GPUaaS), एआई प्लेटफर्म, IoT र क्लाउड गेमिङ जस्ता क्षेत्रहरू समावेश छन्। तर यस्ता सेवाहरू विकास गर्न उच्च लगानी, प्राविधिक दक्ष जनशक्ति र जटिल पूर्वाधार आवश्यक पर्ने भएकाले प्रतिस्पर्धा पनि बढ्दै गएको प्रतिवेदनले औंल्याएको छ।
साइबर सुरक्षाको सन्दर्भमा ९०% भन्दा बढी अपरेटरहरूले जोखिम स्तरलाई “उच्च” वा “अत्यन्त उच्च” मानेका छन्। ८०% भन्दा बढी अपरेटरसँग घटना व्यवस्थापन योजना (incident-response plan) भए पनि ४०% भन्दा कमले मात्र सक्रिय ‘थ्रेट हन्टिङ’ अभ्यास अपनाएका छन्। यसले आधुनिक साइबर आक्रमण पहिचानमा कमजोरी देखाएको छ।
साथै साइबर सुरक्षा अब जोखिम व्यवस्थापन मात्र नभई व्यवसायिक अवसरका रूपमा पनि उदाउँदै गएको छ। GSMA अनुसार B2B प्रविधि सेवामा कुल राजस्व अवसरमध्ये २०% भन्दा बढी हिस्सा साइबर सुरक्षाको छ जसले यसलाई टेलिकम क्षेत्रका लागि प्रमुख विस्तार क्षेत्र बनाएको छ।
उपभोक्ता उपकरणतर्फ एआई अहिले प्रमुख विभेदकारी तत्व बनेको छ। स्मार्टफोन, वेयरेबल, स्मार्ट होम र गाडीसमेत एआई आधारित प्रणालीमा रूपान्तरण भइरहेका छन्। उत्तर अमेरिका, युरोप र एशिया प्रशान्त क्षेत्रमा उपभोक्ताहरूले एआई सक्षम सुविधाप्रति उच्च रुचि देखाएका छन्, जसले खरिद निर्णय र उपकरण अपग्रेड चक्रमा प्रभाव पारिरहेको छ।
वेयरेबल उपकरणमध्ये स्मार्ट चस्मा (smart glasses) नयाँ प्रवृत्तिका रूपमा देखिएका छन्। १२ विकसित बजारमा यसको प्रयोगदर करिब २% मात्र भए पनि २०२५ को सुरुवातसम्म Meta र EssilorLuxottica ले दोस्रो पुस्ताका Ray-Ban Meta स्मार्ट चस्मा २० लाखभन्दा बढी बिक्री गरिसकेका छन् र २०२६ सम्म वार्षिक उत्पादन १ करोड युनिट पुर्याउने योजना रहेको छ। साथै, Google, Snap र Apple ले २०२६ मा प्रतिस्पर्धी उत्पादन ल्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
eSIM प्रविधि पनि तीव्र रूपमा विस्तार भइरहेको छ। GSMA अनुसार २०२८ सम्म विश्वभर eSIM-सक्षम स्मार्टफोन कनेक्शन २.५ अर्ब पुग्नेछ भने २०३० सम्म कुल SIM प्रविधिमध्ये ४२% हिस्सा eSIM को हुनेछ। साथै IoT क्षेत्रमा iSIM (chipset भित्रै समावेश SIM) को प्रयोग बढ्दै जाने अनुमान गरिएको छ।
डिजिटल रूपान्तरणतर्फ ५,३२० संस्थाहरू (३२ देश र १० क्षेत्र) समेटिएको सर्वेक्षणले सन् २०२५–२०३० बीच संस्थाहरूले आफ्नो आम्दानीको करिब १०% डिजिटल रूपान्तरणमा लगानी गर्ने र करिब २००% प्रतिफल अपेक्षा गर्ने देखाएको छ। यसले डिजिटल रूपान्तरणलाई लागत केन्द्र होइन दीर्घकालीन मूल्य सिर्जनाको आधारका रूपमा हेरिएको संकेत गर्दछ।
प्रविधिगत लगानीमा एआई सबैभन्दा अगाडि छ, जसले कुल डिजिटल रूपान्तरण खर्चको २०% ओगट्नेछ। त्यसपछि ५जी कनेक्टिभिटी (१६%), IoT तथा बिग डेटा (१३%), क्लाउड (१२%), साइबर सुरक्षा (१०%) र अन्य प्रविधिहरू रहेको तथ्यांकले देखाएको छ।
समग्रमा एआई, ५जी, IoT र साइबर सुरक्षा संयोजनले टेलिकम अपरेटरहरूलाई परम्परागत कनेक्टिभिटी सेवा प्रदायकबाट पूर्ण प्रविधि कम्पनी (tech-co) मा रूपान्तरण गर्ने दिशामा धकेलिरहेको प्रतिवेदनको निष्कर्ष छ।
