काठमाण्डौं — मानव जाति ५० वर्षभन्दा बढीको अन्तरालपछि पहिलो पटक चन्द्रमाको यात्रा पुरा गरी सुरक्षित रूपमा पृथ्वीमा फर्किएको छ। नासाको ऐतिहासिक ‘आर्टिमिस २’ मिसनका चार अन्तरिक्ष यात्रीहरूले चन्द्रमाको सामिप्यतामा नयाँ कीर्तिमान कायम गर्दै शुक्रबार प्रशान्त महासागरमा अवतरण (स्प्ल्याशडाउन) गरेका हुन्।
फ्लोरिडाबाट अप्रिल १ मा प्रक्षेपण गरिएको यो मिसन १० दिनको यात्रापछि क्यालिफोर्नियाको तटमा सफलतापूर्वक अवतरण भएको हो। सन् १९७२ को ‘अपोलो १७’ पछि चन्द्रमाको क्षेत्रमा पुग्ने यो पहिलो मानवसहितको उडान हो।
कीर्तिमानी यात्रा र अभूतपूर्व दृश्य
आर्टिमिस २ ले चन्द्रमामा अवतरण नगरे पनि इतिहासकै सबैभन्दा लामो दूरीको यात्रा गर्ने मानवसहितको मिसनको रेकर्ड बनाएको छ। ओरियन क्याप्सुल पृथ्वीबाट ४ लाख ६ हजार ७ सय ७१ किलोमिटर (२,५२,७५६ माइल) टाढा पुगेको थियो, जसले सन् १९७० मा ‘अपोलो १३’ ले राखेको रेकर्ड तोडेको छ।
यात्राका क्रममा कमाण्डर रीड वाइजम्यान, पाइलट भिक्टर ग्लोभर, क्रिस्टिना कोच र क्यानडाका जेरेमी ह्यान्सेनले चन्द्रमाको ‘फार साइड’ (पृथ्वीबाट कहिल्यै नदेखिने भाग) को अवलोकन गरेका थिए। उनीहरूले अन्तरिक्षबाट सूर्य ग्रहण र पृथ्वी अस्ताउँदै गरेको (अर्थसेट) दुर्लभ तस्बिरहरू समेत खिचेका छन्।
रोमाञ्चक अवतरण
‘इन्टिग्रिटी’ नाम दिइएको ओरियन क्याप्सुल पूर्णत स्वचालित प्रणालीमार्फत वायुमण्डलमा प्रवेश गरेको थियो। पुन प्रवेशका क्रममा यसको गति ध्वनिको भन्दा ३३ गुणा बढी (माक ३३) रहेको थियो। हजारौँ डिग्री सेल्सियस तापक्रम र सञ्चार विच्छेदको तनावपूर्ण ६ मिनेटपछि क्याप्सुलका प्यारासुटहरू खुलेका थिए।
सान डिएगो तटमा अवतरण लगत्तै अमेरिकी नौसेनाको जहाज ‘यूएसएस जन पी मर्था’ ले उनीहरूलाई उद्धार गरेको थियो। नासाका प्रशासक जेरेड आइज्याकम्यानले उनीहरूलाई ‘मानवताका राजदूत’ को संज्ञा दिँदै स्वागत गरे।
समावेशी र वैज्ञानिक उपलब्धि
यो मिसनले सामाजिक परिवर्तनलाई पनि प्रतिबिम्बित गरेको छ। क्रिस्टिना कोच चन्द्रमाको यात्रा गर्ने पहिलो महिला, भिक्टर ग्लोभर पहिलो अश्वेत र जेरेमी ह्यान्सेन पहिलो गैर-अमेरिकी नागरिक बनेका छन्।
वैज्ञानिक दृष्टिकोणले पनि यो उडान महत्त्वपूर्ण रह्यो। अन्तरिक्ष यात्रीहरूले चन्द्रमाको सतहमा उल्कापिण्ड ठोक्किँदा निस्कने ‘इम्प्याक्ट फ्ल्याश’ हरूको अध्ययन गरेका थिए। उनीहरूले टाढाबाट खरानी रङको देखिने चन्द्रमा नजिकबाट हेर्दा हरियो, खैरो र सुन्तला रङको मिश्रण देखिएको अनुभव सुनाए।
भविष्यको योजना: चन्द्रमामा बस्ती
आर्टिमिस २ को सफलताले सन् २०२८ मा चन्द्रमामा मानिस ओराल्ने (आर्टिमिस ४) र आगामी दशकभित्रै चन्द्रमामा स्थायी आधार शिविर (बेस) बनाउने नासाको लक्ष्यलाई बल पुर्याएको छ।
आगामी कार्यतालिका:
- आर्टिमिस ३ (२०२७): पृथ्वीको कक्षमा ओरियन क्याप्सुल र लुनार ल्यान्डरबीचको डकिङ परीक्षण गरिने।
- आर्टिमिस ४ (२०२८): चन्द्रमाको दक्षिणी ध्रुवमा दुई अन्तरिक्ष यात्रीलाई ओरालिने।
प्राविधिक रूपमा केही चुनौतीहरू (जस्तै शौचालय र भल्भमा समस्या) देखिए पनि यो मिसन पूर्ण रूपमा सफल भएको नासाले जनाएको छ। कमाण्डर वाइजम्यानले भने, “हामीले विश्वलाई यो सुन्दर ग्रह (पृथ्वी) कति विशेष छ र यसको रक्षा गर्नु हाम्रो दायित्व हो भन्ने सम्झाउन सक्यौँ भन्ने आशा राखेका छौँ।”
