काठमाण्डौं — प्रविधि क्षेत्रको ठुलो कम्पनी मेटाले आफ्ना ‘एआई-पावर्ड’ चस्माहरूमा अनुहार पहिचान गर्ने (फेसियल रिकग्निसन) प्रविधि समावेश गर्ने तयारी गरेपछि अधिकारवादी संस्थाहरूले यसको तीव्र विरोध गरेका छन्। ७० भन्दा बढी मानव अधिकार, घरेलु हिंसाविरुद्धका अभियन्ता, श्रमिक र आप्रवासी अधिकारका क्षेत्रमा कार्यरत संस्थाहरूको गठबन्धनले यस प्रविधिले गोपनीयतामा गम्भीर दखल पुर्याउने चेतावनी दिएका हुन्।
‘वायर्ड’ (Wired) ले प्रकाशन गरेको रिपोर्टअनुसार मेटाले आफ्ना स्मार्ट चस्माहरूलाई डिजिटल जडानको मुख्य माध्यम बनाउने योजना अघि सारिरहँदा यी संस्थाहरूले यसको दुरुपयोग हुन सक्ने भन्दै नियामक निकायहरूको ध्यानाकर्षण गराएका छन्।
गोपनीयता र सुरक्षामा जोखिमको चिन्ता
अधिकारवादी संस्थाहरूको माग छ कि मेटाले आफ्ना एआई चस्माहरूमा फेसियल आइडी (Facial ID) प्रयोग गर्ने योजना तत्काल फिर्ता लिनुपर्छ। यस्तो प्रविधिले सार्वजनिक स्थलमा हिँडिरहेका अपरिचित व्यक्तिहरूको पहिचान लुकिछिपी गर्न सकिने र यसबाट अपराधी, दुर्व्यवहार गर्ने व्यक्ति वा सरकारी एजेन्टहरूले सर्वसाधारणको पिछा गर्न वा निगरानी गर्न सक्ने जोखिम उच्च रहने दाबी गरिएको छ।
यसअघि ‘न्यूयोर्क टाइम्स’ ले फेब्रुअरीमा सार्वजनिक गरेको एक रिपोर्टअनुसार मेटाले यो फिचर सुटुक्क ल्याउने तयारी गरिरहेको छ। आन्तरिक सञ्चारका सूचनाहरूका आधारमा उक्त रिपोर्टले दाबी गरेअनुसार राजनीतिक अस्थिरताको समयमा कम विरोध हुने आकलन गर्दै मेटाले यो अपडेट सार्वजनिक गर्न खोजेको हो।
प्रतिस्पर्धाको दबाब र नियमनमा चुनौती
आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) को बढ्दो प्रतिस्पर्धामा अगाडि रहन मेटाले छिटोभन्दा छिटो नयाँ फिचरहरू ल्याउन चाहेको देखिन्छ। ‘पोलिटिको’ (Politico) को रिपोर्टअनुसार मेटाले अमेरिकी ह्वाइट हाउससँग प्रत्यक्ष परामर्श गरी एआई विकासमा रहेका कानुनी बाधाहरू हटाउन पहल गरिरहेको छ।
मेटाको पुरानो मूलमन्त्र “मुभ फास्ट एन्ड ब्रेक थिङ्ग्स” (छिटो अघि बढ र पुराना संरचना भत्काऊ) लाई पछ्याउँदै कम्पनीले सुरक्षा मूल्याङ्कनभन्दा प्रविधि विकासलाई प्राथमिकता दिएको आलोचकहरूको तर्क छ। यसअघि भर्चुअल रियालिटी (VR) र अन्य एआई टुल्सका कारण प्रयोगकर्ताहरूले विभिन्न समस्या र गलत सुझावहरूको सामना गर्नु परेपछि मेटाले थप सुरक्षा उपायहरू अपनाउनु परेको थियो।
एआईको ‘बुद्धिमत्ता’ माथि प्रश्न
विज्ञहरूका अनुसार वर्तमान एआई उपकरणहरू पूर्ण रूपमा ‘बुद्धिमान’ छैनन्। ती उपकरणहरूले सोचविचार गरेर प्रतिक्रिया दिने नभई आफ्नो डाटा बैंकमा उपलब्ध जानकारीलाई सन्दर्भका आधारमा प्रस्तुत मात्र गर्छन्। यस्तो अवस्थामा व्यक्तिगत विवरणहरू सार्वजनिक हुनु वा गलत पहिचान हुनुले गम्भीर मानवीय संकट निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिइएको छ।
अधिकारवादी समूहहरूले मेटालाई रोलआउट रोक्न आग्रह गरे पनि कम्पनी र अमेरिकी सरकार दुवै एआईको दौडमा अगाडि रहन तत्पर देखिएका छन्। अमेरिकी सरकारले जुलाईमा सार्वजनिक गरेको ‘एआई एक्सन प्लान’ मा पनि नियमनका झन्झटहरू हटाउने विषयलाई प्राथमिकता दिइएको छ।
अधिकारवादीहरूले भनेका छन् कि एआईको यो होडमा सुरक्षा र गोपनीयतालाई बेवास्ता गरिँदै छ र यसका नकारात्मक परिणामहरू समाजले भविष्यमा भोग्नुपर्ने देखिन्छ।
