काठमाण्डौं — सोमबारदेखि अमेरिकी राज्य न्यु मेक्सिकोमा सुरु हुन लागेको एक महत्त्वपूर्ण सुनुवाइले फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ह्वाट्सएप सञ्चालन गर्ने तरिकामा ठूलो परिवर्तन ल्याउन सक्ने देखिएको छ। तर मेटा प्लाटफर्म्सले भने अदालतले यस्तो आदेश दिएमा आफू न्यु मेक्सिको राज्यबाटै पूर्ण रूपमा बाहिरिन बाध्य हुनसक्ने चेतावनी दिएको छ।
सान्टा फे (Santa Fe) मा एक न्यायाधीशसमक्ष हुने यो सुनुवाइ न्यु मेक्सिकोका महान्यायाधिवक्ता (Attorney General) राउल टोरेजले दायर गरेको मुद्दामा आधारित छ। टोरेजले सामाजिक सञ्जालको दिग्गज कम्पनी मेटाले आफ्ना उत्पादनहरू युवा प्रयोगकर्ताहरूमा लत बसाल्ने गरी डिजाइन गरेको र बालबालिकाहरूलाई यौन शोषणबाट जोगाउन असफल भएको आरोप लगाएका छन्।
‘पब्लिक न्युसेन्स’ (Public Nuisance) को परीक्षण
यो सुनुवाइको मुख्य विषय मेटाका प्लेटफर्महरूले न्यु मेक्सिकोको कानुनअनुसार ‘सार्वजनिक उपद्रव’ वा ‘पब्लिक न्युसेन्स’ सिर्जना गरेका छन् वा छैनन् भन्ने हो। यदि यस्तो प्रमाणित भएमा न्यायाधीशले युवा प्रयोगकर्ताहरूलाई हुने भनिएको नोक्सानी कम गर्न व्यापक सुधारको आदेश दिन सक्नेछन्।
अमेरिकाभरिका ४० भन्दा बढी राज्यहरू, नगरपालिकाहरू र १,३०० भन्दा बढी स्कुल डिस्ट्रिक्टहरूले पनि यस्तै दाबी गर्दै उद्योग स्तरमै परिवर्तनको माग गरिरहेकाले यस मुद्दालाई राष्ट्रिय रूपमै गहिरो चासोका साथ हेरिएको छ।
गत मार्चमा मात्रै यसै मुद्दाको पहिलो चरणमा एक जुरीले मेटालाई न्यु मेक्सिकोको उपभोक्ता संरक्षण कानुनको उल्लङ्घन गरेको ठहर गरेको थियो। युवा प्रयोगकर्ताहरूका लागि फेसबुक र इन्स्टाग्रामको सुरक्षाबारे भ्रमित पारेको भन्दै अदालतले कम्पनीलाई ३७५ मिलियन डलर जरिवाना तिर्न आदेश दिएको थियो।
खर्बौंको क्षतिपूर्ति र ‘एल्गोरिदम’ परिवर्तनको माग
महान्यायाधिवक्ता टोरेजको कार्यालयले न्यु मेक्सिकोका प्रयोगकर्ताहरूको हितलाई ध्यानमा राख्दै मेटाको प्लेटफर्ममा ठोस परिवर्तनको आदेशसहित थप अर्बौं डलर क्षतिपूर्तिको माग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। राज्यले न्यायाधीशसमक्ष विशेषगरी प्रयोगकर्ताहरूको उमेर अनिवार्य रूपमा प्रमाणीकरण गर्नुपर्ने, नाबालिगहरूका लागि गुणस्तरीय कन्टेन्ट प्रवर्द्धन गर्न मेटाले आफ्नो एल्गोरिदम (Algorithm) रिडिजाइन गर्नुपर्ने तथा उनीहरूका लागि अटोप्ले (Autoplay) र इन्फिनिट स्क्रोलिङ (Infinite Scrolling) जस्ता फिचरहरू पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्ने माग राख्ने योजना बनाएको छ। यसै सन्दर्भमा बिहीबार आयोजित पत्रकार सम्मेलनमा बोल्दै टोरेजले भनेका छन् “विगत १० वा १५ वर्षदेखि यस कम्पनीको व्यवहारले निम्त्याएको सार्वजनिक उपद्रवको आकार र त्यसको आर्थिक मूल्यलाई अझ गहिराइमा बुझ्ने यो हाम्रा लागि एउटा महत्त्वपूर्ण अवसर हुनेछ।”
मेटाको चेतावनी: ‘प्राविधिक रूपमा असम्भव’
मेटाले भने राज्यका धेरै चिन्ताहरूलाई आफूले पहिल्यै सम्बोधन गरिसकेको र युवा प्रयोगकर्ताहरूको सुरक्षा सुनिश्चित गर्न व्यापक कदम चालिसकेको दाबी गरेको छ। गत साता अदालतमा पेस गरिएको कागजातमा कम्पनीले राज्यले माग गरेका धेरै परिवर्तनहरू “प्राविधिक रूपमा अव्यवहारिक वा पूर्ण रूपमा असम्भव” भएको स्पष्ट पारेको छ।
“एउटै प्लेटफर्ममा न्यु मेक्सिकोका महान्यायाधिवक्ताको ध्यान केन्द्रित हुनु एउटा गलत रणनीति हो जसले किशोरकिशोरीहरूले दैनिक प्रयोग गर्ने सयौं अन्य एपहरूलाई बेवास्ता गर्दछ” सुनुवाइ अघि मेटाका एक प्रवक्ताले जारी गरेको विज्ञप्तिमा भनिएको छ “राज्यका प्रस्तावित नियमहरूले अभिभावकको अधिकार हनन गर्नुका साथै सबै न्यु मेक्सिकोवासीहरूको स्वतन्त्र अभिव्यक्तिको अधिकारलाई कुण्ठित गर्दछ।”
साथै कम्पनीले सामाजिक सञ्जालले मानसिक स्वास्थ्य समस्या निम्त्याउँछ भन्ने दाबीलाई पुष्टि गर्ने कुनै वैज्ञानिक प्रमाण नभएको जिकिर गर्दै आफूले कुनै सार्वजनिक अधिकारमा हस्तक्षेप नगरेको बताएको छ।
३.७ अर्ब डलरको मानसिक स्वास्थ्य योजना
मेटाले अदालती कागजातहरूमा दाबी गरेअनुसार न्यु मेक्सिकोले १५ वर्षे मानसिक स्वास्थ्य योजना (जसमा नयाँ स्वास्थ्य सुविधाहरू र सेवा प्रदायकहरू राख्ने कुरा समावेश छ) का लागि ३.७ अर्ब डलर क्षतिपूर्ति माग्ने योजना बनाएको छ। राज्यका सबै किशोरकिशोरीहरूको मानसिक स्वास्थ्य उपचारको खर्च (कारण जेसुकै भए पनि) आफूले व्यहोर्नुपर्ने यो माग अनुचित भएको मेटाको भनाइ छ। यद्यपि महान्यायाधिवक्ता टोरेजको कार्यालयले आफूले कति रकम माग गर्ने भन्नेबारे आधिकारिक रूपमा विस्तृत विवरण खुलाएको छैन।
यसअघि बुधबार मात्रै मेटाले आफ्ना लगानीकर्ताहरूलाई अमेरिका र युरोपेली संघ (EU) मा बढ्दो कानुनी र नियामक दबाबले कम्पनीको व्यापार र वित्तीय नतिजामा उल्लेखनीय असर पार्न सक्ने चेतावनी दिएको थियो।
