काठमाण्डौं — सामाजिक सञ्जाल चलाउँदा फिडमा के हेर्ने र के नहेर्ने भन्ने कुरा वर्षौंसम्म ठूला टेक कम्पनीहरूकै मुठीमा थियो। प्रयोगकर्ताले कुनै अकाउन्टलाई फलो गर्न, लाइक गर्न वा नराम्रो लागेको पोस्ट लुकाउन त सक्थे तर उनीहरूको स्क्रिनमा के देखाउने भन्ने मुख्य निर्णय ‘रेकमेन्डेसन एल्गोरिदम’ ले गर्दथ्यो। अब भने यो परिदृश्य फेरिँदैछ। सामाजिक सञ्जालहरूले एआईको मद्दतबाट एल्गोरिदमको कन्ट्रोल बिस्तारै प्रयोगकर्ताकै हातमा सुम्पन थालेका छन्।
थ्रेड्स (Threads), इन्स्टाग्राम (Instagram) र टिकटक (TikTok) जस्ता लोकप्रिय एपहरूले परम्परागत “नट इन्ट्रेस्टेड” (Not Interested) बटनभन्दा एक कदम अघि बढेर नयाँ टुलहरू ल्याउन थालेका छन्। यसले प्रयोगकर्तालाई आफ्नो फिडमा कस्ता सामग्री ल्याउने भनेर आफैं ट्रेन गर्ने सुविधा दिन्छ।
यो परिवर्तनसँगै सामाजिक सञ्जालको फिड सबैलाई एउटै कुरा देखाउने परम्परागत टिभी च्यानलबाट आफ्नो रुचि अनुसार छनोट गर्न मिल्ने स्ट्रिमिङ सर्भिस जस्तो बन्दै गएको छ। यसबाट प्रयोगकर्ताले आफ्नो रुचिका सामग्री मात्र हेर्न पाउँछन् भने प्लेटफर्महरूलाई पनि प्रयोगकर्ताको इन्गेजमेन्ट बढाउन सजिलो हुन्छ किनकि उनीहरूले आफूलाई मन पर्ने कन्टेन्ट नै बढी हेर्ने सम्भावना हुन्छ।
विभिन्न सामाजिक सञ्जालले आफ्नो रेकमेन्डेसन एल्गोरिदममा प्रयोगकर्तालाई कसरी कन्ट्रोल दिइरहेका छन् भन्ने यहाँ प्रस्तुत गरिएको छ:
थ्रेड्स (Threads)
थ्रेड्सले १६ जुन २०२६ मा “योर एल्गो (Your Algo)” नामक नयाँ फिचर सार्वजनिक गरेको छ। यो गत फेब्रुअरीमा ल्याइएको “डियर एल्गो (Dear Algo)” टुलकै विकसित रूप हो। डियर एल्गोमा प्रयोगकर्ताले “डियर एल्गो, मलाई पडकास्टका बारेमा धेरै पोस्टहरू देखाऊ” भनेर पब्लिक पोस्ट नै गर्नुपर्थ्यो। तर नयाँ फिचर ‘योर एल्गो’ मार्फत भने अरुले नदेख्ने गरी प्राइभेट रूपमै आफ्नो रुचि सेट गर्न सकिन्छ।
अब थ्रेड्स चलाउनेहरूले आफूलाई कुन विषयका पोस्ट धेरै वा थोरै हेर्न मन छ भनेर एपलाई सीधै बताउन सक्छन्। यस्तो सेटिङ एक, तीन वा सात दिनसम्म लागू हुने गरी मिलाउन मिल्छ। उदाहरणका लागि तपाइँले थ्रेड्सलाई ‘मलाई बेसबलको कन्टेन्ट धेरै र तनाव दिने समाचारहरू कम देखाऊ’ भन्न सक्नुहुन्छ।
इन्स्टाग्राम (Instagram)
इन्स्टाग्रामले पनि यो जुनको सुरुवातीतिर फिडभरि लागू हुने गरी आफ्नो एल्गोरिदम कन्ट्रोल गर्न मिल्ने नयाँ टुल ल्याएको छ। “योर एल्गोरिदम (Your Algorithm)” नाम दिइएको यो टुलबाट प्रयोगकर्ताले आफ्नो रेकमेन्डेसन कस्ता विषयले तय गरिरहेका छन् भनेर हेर्न र त्यसलाई आफ्नो रुचि अनुसार कस्टमाइज गर्न सक्छन्। यो फिचर डिसेम्बर २०२५ मा रिल्स फिडका लागि मात्रै सुरु गरिएको थियो तर अहिले भने मेन फिड, एक्सप्लोर र रिल्स सबैतिर उपलब्ध छ।
सेटिङमा गएर यो टुल खोल्नेबित्तिकै इन्स्टाग्रामले तपाइँलाई कुन विषयमा धेरै रुचि छ भनेर के सोच्छ भन्ने कुरा देखिन्छ। त्यसपछि तपाइँले आफूलाई मन परेका वा नपरेका विषयहरू छान्न सक्नुहुन्छ अनि त्यही आधारमा इन्स्टाग्रामले रेकमेन्डेसन परिवर्तन गर्छ।
इन्स्टाग्रामका प्रमुख एडम मोसेरीका अनुसार पहिलेका सोसल मिडिया र्याङ्किङ मोडलहरू प्रयोगकर्ताका लागि पारदर्शी थिएनन्। तर अहिले लार्ज ल्याङ्ग्वेज मोडल (LLMs) को प्रयोगले यसलाई बुझ्न सजिलो बनाएको छ। यसले कुन कन्टेन्ट किन देखाइएको हो भनेर प्रस्ट पार्नुका साथै प्रयोगकर्तालाई आफ्नो रुचि खुला रूपमा राख्न दिन्छ।
टिकटक (TikTok)
टिकटकमा २०२४ मै “म्यानेज टपिक्स (Manage Topics)” टुल आइसकेको थियो जसले प्रयोगकर्तालाई ‘फर यु (For You)’ फिडमा के हेर्ने भन्ने कुराको कन्ट्रोल दिन्छ। सेटिङमा गएर स्पोर्ट्स, ट्राभल, ह्युमर, करेन्ट अफेयर्स, डान्स र फुड जस्ता विभिन्न विषयमा आफ्नो रुचि सेट गर्न सकिन्छ। त्यहाँ राखिएको स्लाइडरलाई तलमाथि तानेर कुन विषयको भिडियो धेरै हेर्ने वा कुन कम हेर्ने भनेर मिलाउन मिल्छ।
यदि कुनै भिडियो कुन क्याटेगोरीमा पर्छ भन्ने कन्फ्युज भएमा विषयको छेउमा रहेको ‘इन्फर्मेसन’ बटन थिचेर हेर्न सकिन्छ। जस्तै टिकटकको ‘क्रिएटिभ आर्ट्स’ भित्र पेन्टिङ, ड्रइङ, ग्राफिक डिजाइन र आर्टसँग सम्बन्धित ट्युटोरियलहरू पर्दछन्।
त्यति मात्र होइन टिकटकले २०२५ मा यो टुललाई अझै विस्तार गर्दै एआई पावर्ड स्मार्ट किवर्ड फिल्टर्स (Smart Keyword Filters) पनि ल्याएको छ। यसले समान अर्थ लाग्ने शब्दहरू (Synonyms) भएको कन्टेन्टलाई पनि आफैं फिल्टर गरिदिन्छ। उदाहरणका लागि यदि तपाइँले म्यानेज टपिक्स टुलबाट “रिमोडेलिङ (remodeling)” शब्दलाई फिल्टर आउट गर्नुभयो भने टिकटकले “रिनोभेसन (renovation)” र “रिनोभेसन्स (renovations)” जस्ता शब्दहरूलाई पनि आफैं तपाइँको फिडबाट हटाइदिन्छ।
