काठमाण्डौं — कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआई) मा तीव्र लगानी गरिरहेका विश्वका ठूला प्रविधि कम्पनीहरूले एकातिर आम्दानी र नाफामा नयाँ कीर्तिमान बनाइरहेका छन् भने अर्कोतर्फ हजारौं कर्मचारी कटौती गरिरहेका छन्। सन् २०२६ मा मात्रै धेरै प्रमुख टेक कम्पनीहरूले एआईलाई आफ्नो पुनर्संरचना र कर्मचारी कटौतीको मुख्य कारणका रूपमा उल्लेख गरेका छन्।
सबैभन्दा पछिल्लो उदाहरण ओरेकलको हो। कम्पनीले सोमबार सार्वजनिक गरेको वार्षिक वित्तीय प्रतिवेदनअनुसार पछिल्लो १२ महिनामा उसका २१ हजार कर्मचारीको रोजगारी समाप्त भएको छ जुन कुल कार्यबलको १३ प्रतिशत हो। कम्पनीले आफ्नो सञ्चालनमा एआई प्रविधिको अपनत्व र प्रयोगले कर्मचारी संख्या घटाएको तथा आगामी दिनमा पनि त्यसको प्रभाव जारी रहन सक्ने जनाएको छ।
टेक क्षेत्रमा बढ्दो यो प्रवृत्तिले एउटा रोचक विरोधाभास पनि देखाएको छ। धेरै कम्पनीहरूले रेकर्ड आम्दानी गरिरहेका बेला कर्मचारी कटौती गरिरहेका छन् र त्यसको कारणका रूपमा एआईलाई नै प्रस्तुत गरिरहेका छन्। रोजगार व्यवस्थापन कम्पनी च्यालेन्जर, ग्रे एन्ड क्रिसमसका अनुसार मे महिनामा टेक क्षेत्रमा भएको रोजगारी कटौती पछिल्ला केही वर्षयताकै उच्च थियो र एआई सबैभन्दा धेरै उद्धृत गरिएको कारण बनेको थियो।
जुन ३ मा गिटल्याबले करिब ३५० कर्मचारी अर्थात् आफ्नो कार्यबलको १४ प्रतिशत कटौती गर्यो। कम्पनीले एआई पूर्वाधारमा लगानी बढाउन र एआई कार्यप्रवाहबाट आएको ट्राफिक व्यवस्थापन गर्न यस्तो निर्णय गरेको जनाएको छ। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत बिल स्टेपल्सले एआईका कारण उद्योगमा अभूतपूर्व प्रतिस्पर्धा सिर्जना भएको बताएका छन्। गिटल्याबले २२ देशबाट आफ्नो उपस्थिति हटाउँदै व्यवस्थापकीय तह पनि घटाइरहेको छ।
गुगलले पनि आफ्नो क्लाउड डिभिजनअन्तर्गत विभिन्न समूहमा कर्मचारी कटौती जारी राखेको छ। क्लाउड कारोबारबाट प्राप्त आम्दानी पहिलो पटक २० अर्ब डलर नाघ्दा पनि कम्पनीले व्यवस्थापन तह घटाउने र संरचनागत पुनर्गठन गर्ने प्रक्रिया अघि बढाएको छ। बाह्य अनुमानअनुसार सन् २०२६ मा मात्रै गुगलमा १,५०० देखि ३,००० भन्दा बढी इन्जिनियर प्रभावित भएका छन्।
मे २० मा इन्टुइटले करिब ३ हजार रोजगारी कटौती गर्ने योजना सार्वजनिक गर्यो जुन कुल कार्यबलको १७ प्रतिशत हो। कम्पनीले संरचना सरल बनाउँदै स्रोतसाधनलाई एआईतर्फ केन्द्रित गर्ने रणनीति लिएको जनाएको छ। त्यही दिन मेटाले पनि करिब ८ हजार कर्मचारीलाई हटाएको थियो। कम्पनीले एकै समयमा करिब ७ हजार कर्मचारीलाई नयाँ एआई केन्द्रित भूमिकामा स्थानान्तरण गरेको बताइएको छ। कम्पनीका प्रमुख मार्क जुकरबर्गले एआई क्षेत्रमा सफलता सुनिश्चित नभएकाले कठिन निर्णय लिनुपरेको बताएका थिए।
सिस्कोले मे १४ मा झण्डै ४ हजार कर्मचारी कटौती गर्ने घोषणा गर्यो। कम्पनीले अपेक्षाभन्दा राम्रो आम्दानी र नाफा सार्वजनिक गरे पनि सिलिकन, अप्टिक्स, साइबर सुरक्षा र एआई क्षेत्रमा स्रोतसाधन पुनःकेन्द्रित गर्न कर्मचारी संख्या घटाइएको जनाएको छ।
क्लाउडफ्लेयरले आफ्नो कार्यबलको २० प्रतिशत अर्थात् करिब १,१०० कर्मचारी हटायो। रोचक कुरा के भने कम्पनीले त्यही अवधिमा आफ्नो इतिहासकै सबैभन्दा उच्च त्रैमासिक आम्दानी सार्वजनिक गरेको थियो। कम्पनीका प्रमुख म्याथ्यु प्रिन्सका अनुसार कटौती मुख्यतया मध्यस्तरीय व्यवस्थापन, वित्त, कानुनी तथा आन्तरिक प्रशासनिक क्षेत्रमा केन्द्रित थियो।
अटोमोबाइल निर्माता जनरल मोटर्सले पनि ५०० देखि ६०० कर्मचारी हटाएको छ। कम्पनीले बजारको अनिश्चितताबीच आफ्नो सूचना प्रविधि संरचना पुनरावलोकन गरिरहेको जनाएको छ। यद्यपि कम्पनीसँग अझै एआई, मोटरस्पोर्ट्स र स्वचालित सवारीसँग सम्बन्धित करिब ८० खुला पद कायम छन्।
क्रिप्टोकरेन्सी एक्सचेन्ज कोइनबेसले ७ सय कर्मचारी कटौती गर्दै संगठनात्मक संरचना थप सानो बनाउने निर्णय गरेको छ। कम्पनीका प्रमुख ब्रायन आर्मस्ट्रङले एआईका कारण कामको गति नाटकीय रूपमा बढेको र अब इन्जिनियरहरूले केही दिनमै त्यस्तो काम गर्न सक्ने बताएका छन् जसका लागि पहिले हप्तौं लाग्थ्यो।
पेपालले आगामी दुईदेखि तीन वर्षभित्र आफ्नो कार्यबलको करिब २० प्रतिशत अर्थात् ४,५०० भन्दा बढी रोजगारी हटाउने योजना सार्वजनिक गरेको छ। कम्पनीले एआई अपनत्व र संगठनात्मक सरलीकरणलाई आफ्नो पुनरुत्थान रणनीतिको केन्द्रमा राखेको छ।
माइक्रोसफ्टले पनि स्वेच्छिक अवकाश कार्यक्रममार्फत कर्मचारी संख्या घटाइरहेको छ। कम्पनीले प्रभावित कर्मचारीको संख्या खुलाएको छैन तर एआईमा बढ्दो लगानीसँगै कर्मचारी संख्या निरन्तर घट्ने संकेत दिएको छ।
स्न्यापले अप्रिलमा आफ्नो विश्वव्यापी कार्यबलको १६ प्रतिशत अर्थात् करिब १ हजार कर्मचारी हटाएको थियो। कम्पनीका प्रमुख इभान स्पिगेलले एआईले दोहोरिने काम घटाएर उत्पादकता बढाएको बताएका छन्।
आईबीएममा पनि सन् २०२६ भरि कर्मचारी कटौती जारी छ। विभिन्न चरणमा ३ हजारदेखि ९ हजारसम्म अमेरिकी पदहरू हटाइएको अनुमान गरिएको छ। कम्पनीले भने एआई र हाइब्रिड क्लाउडसँग सम्बन्धित प्रारम्भिक तहका नयाँ रोजगारी बढाउने योजना पनि अघि सारेको छ।
मार्चमा एटलासियनले १,६०० कर्मचारी अर्थात् कुल कार्यबलको १० प्रतिशत कटौती गर्यो। कम्पनीले एआई र इन्टरप्राइज बिक्रीमा ध्यान केन्द्रित गर्न यस्तो निर्णय गरेको जनाएको छ।
डेल टेक्नोलोजिजमा आर्थिक वर्ष २०२६ मा करिब ११ हजार रोजगारी घटेको छ। कम्पनीको कुल कार्यबल एक वर्षअघिको १ लाख ८ हजारबाट घटेर ९७ हजारमा झरेको छ। कम्पनीले एआई अनुकूल सर्भर कारोबार तीव्र रूपमा विस्तार गर्ने योजना बनाएको छ।
ब्लकले फेब्रुअरीमा ४ हजार कर्मचारी कटौती गर्यो जसपछि कम्पनीको कार्यबल १० हजारभन्दा माथिबाट घटेर ६ हजारभन्दा कममा झरेको छ। संस्थापक ज्याक डोर्सीले एआई उपकरण र साना टोलीहरूले कम्पनी सञ्चालनको नयाँ मोडेल निर्माण गरिरहेको बताएका छन्।
सेल्सफोर्सले फेब्रुअरीमा एक हजारभन्दा कम कर्मचारी हटाएको थियो। कम्पनीका अनुसार एजेन्टफोर्स एआईबाट प्राप्त दक्षताका कारण ग्राहक सहायता क्षेत्रमा आवश्यक जनशक्ति घटेको छ। यसअघि कम्पनीले ग्राहक सहायता विभागबाट करिब ४ हजार पद हटाइसकेको थियो।
सूचीको सबैभन्दा ठूलो कटौतीमध्ये एक अमेजनमा देखिएको छ। कम्पनीले जनवरीमा १६ हजार कर्पोरेट रोजगारी हटाएको थियो। त्यसअघि अक्टोबर २०२५ मा पनि १४ हजार पद कटौती गरिएको थियो। कम्पनीका प्रमुख एन्डी जस्सीले जेनेरेटिभ एआई र एआई एजेन्टहरूको विस्तारसँगै भविष्यमा धेरै प्रकारका कामका लागि कम कर्मचारी आवश्यक पर्ने बताएका छन्।
टेक उद्योगमा भइरहेको यो परिवर्तनले एआईले सिर्जना गर्ने नयाँ अवसर र त्यसले विस्थापित गर्ने परम्परागत रोजगारीबीचको बहसलाई थप तीव्र बनाएको छ। धेरै कम्पनीहरूले एआईलाई उत्पादकता र वृद्धि दुवैको इन्जिनका रूपमा प्रस्तुत गरिरहेका छन् तर त्यसको प्रत्यक्ष प्रभाव रोजगारी बजारमा देखिन थालेको संकेत यी तथ्यांकहरूले दिएका छन्।
