काठमाण्डौं — स्पेसएक्सले अन्तरिक्षबाट विश्वका विभिन्न स्थानमा छिटो सामान ढुवानी गर्ने महत्वाकांक्षी योजनातर्फ अर्को कदम चाल्दै नयाँ ‘स्टारफल’ रिइन्ट्री भेहिकलको पहिलो परीक्षण गर्ने तयारी गरेको छ। कम्पनीले अत्यन्त गोप्य रूपमा विकास गरेको यो प्रणालीले भविष्यमा पृथ्वीको कुनै पनि भागमा अन्तरिक्षमार्फत सामान पुर्याउन सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
स्पेसएक्सको फाल्कन ९ रकेट मंगलबार फ्लोरिडास्थित केप क्यानाभेरल स्पेस फोर्स स्टेसनबाट प्रक्षेपण हुने तालिका छ। यही मिसनमार्फत स्टारफल नामक नयाँ रिइन्ट्री पोड पहिलो पटक कक्षमा पठाइनेछ।
अमेरिकी फेडरल एभिएसन एडमिनिस्ट्रेसन (एफएए) ले गत महिना सार्वजनिक गरेको वातावरणीय मूल्यांकन प्रतिवेदनअनुसार स्टारफलको मुख्य उद्देश्य अन्तरिक्षमार्फत वस्तुको ढुवानी र वितरण हो।
योजनाअनुसार स्टारफलले पृथ्वीलाई दुई पटक परिक्रमा गरेपछि फाल्कन ९ को माथिल्लो चरणबाट अलग हुनेछ। त्यसपछि वायुमण्डलमा पुनः प्रवेश गर्दै क्यालिफोर्नियाको पश्चिमतर्फ प्रशान्त महासागरमा करिब ८०० माइल टाढा प्यारासुटको सहायताले अवतरण गर्ने लक्ष्य राखिएको छ।
विमान चालक र समुद्री यातायातका लागि जारी गरिएका चेतावनी सूचनाहरूले पनि सो क्षेत्रलाई अवतरण क्षेत्रका रूपमा संकेत गरेका छन्।
मिसनका लागि एक घण्टाको प्रक्षेपण समयावधि तय गरिएको छ जुन मंगलबार बिहान ६:४३ बजे (ईडीटी) बाट सुरु हुनेछ। स्पेसएक्सले सार्वजनिक गरेको प्रक्षेपण तालिकामा मुख्य घटनाक्रम समेटिए पनि पेलोड र मिसनको विस्तृत विवरण भने खुलाइएको छैन। कम्पनीले यो उडानलाई अमेरिकी सरकारका गोप्य मिसनजस्तै सीमित जानकारीसहित सञ्चालन गरिरहेको देखिन्छ।
एफएएको प्रतिवेदनअनुसार स्टारफलले छिटो समयसीमाभित्र अन्तरिक्षमार्फत महत्वपूर्ण सामानको बिन्दुदेखि बिन्दुसम्म डेलिभरी सम्भव बनाउनेछ। साथै अन्तरिक्षमा हुने व्यावसायिक उत्पादन गतिविधिलाई पनि सहयोग पुर्याउने अपेक्षा गरिएको छ।
हाल अन्तरिक्षमा उत्पादन हुने सामग्रीमध्ये धेरैजसो फार्मास्युटिकल्ससँग सम्बन्धित छन्। स्टारफलले यस्ता सामग्रीलाई पुनः पृथ्वीमा ल्याएर व्यावसायिक प्रयोगका लागि उपलब्ध गराउन सक्ने बताइएको छ। यस क्षेत्रमा वार्डा स्पेस इन्डस्ट्रिज नामक निजी कम्पनीले पनि काम गरिरहेको छ।
एफएएले स्पेसएक्सलाई स्टारफलका दुईवटा रिइन्ट्री प्रदर्शन परीक्षणको अनुमति दिएको छ। यी परीक्षण एउटै मिसनमा हुने वा छुट्टाछुट्टै उडानमा हुने भन्ने विषय स्पष्ट गरिएको छैन। स्पेसएक्सले भेहिकल, प्यारासुट र हिट सिल्डलाई सम्भव भएसम्म पुनः प्राप्त गर्ने योजना बनाएको छ।
स्टारफल आकारमा बेलनाकार छ। यसको व्यास ३.१ मिटर र उचाइ ०.७५ मिटर छ। खाली अवस्थामा यसको तौल करिब २.१ मेट्रिक टन छ भने यसले करिब १ मेट्रिक टन पेलोड बोक्न सक्छ। पूर्ण रूपमा लोड हुँदा यसको तौल ३.१ मेट्रिक टन पुग्छ।
यो पूर्ण रूपमा कार्गो ढुवानीका लागि डिजाइन गरिएको प्रणाली हो। अन्तर्राष्ट्रिय अन्तरिक्ष स्टेशनसम्म अन्तरिक्ष यात्री ओसारपसार गर्ने स्पेसएक्सको क्रु ड्रागन स्पेसक्राफ्टभन्दा यो आकारमा सानो छ।
पहिलो परीक्षणमा स्टारफल केही घण्टा लो अर्थ अर्बिटमा रहनेछ। भविष्यमा भने यसले फाल्कन ९ वा अझ ठूलो स्टारशिप रकेटबाट छोटो सब अर्बिटल उडान पनि गर्न सक्ने बताइएको छ।
हालको संस्करणमा स्टारफल आफैंले कक्षबाट बाहिर निस्कने क्षमता राख्दैन। यसका लागि यो प्रक्षेपण गर्ने रकेटकै सहयोग आवश्यक पर्छ। रकेटबाट अलग भएपछि कम्प्रेस्ड नाइट्रोजन ग्यासको प्रयोग गरेर यसले आफ्नो हिट सिल्डलाई पुनः प्रवेशका लागि सही दिशामा राख्नेछ।
स्टारफलको सम्भावित प्रयोगकर्तामध्ये अमेरिकी सैन्य निकाय प्रमुख मानिएको छ। अमेरिकी रक्षा मन्त्रालय (पेन्टागन) ले स्पेसएक्ससँग मिलेर रकेट कार्गो वा पोइन्ट-टु-पोइन्ट डेलिभरी अवधारणामा काम गरिरहेको छ। यसको लक्ष्य एक घण्टाभन्दा कम समयमा संसारको टाढाको स्थानसम्म ठूलो मात्रामा सामग्री पुर्याउनु हो।
स्टारशिपजस्तो विशाल रकेटलाई अवतरणका लागि विशेष पूर्वाधार चाहिन्छ। करिब २० तले भवन बराबर उचाइ र ३० फिट चौडाइ भएको स्टारशिपको तुलनामा स्टारफल हल्का तथा साना सामान ढुवानीका लागि बढी व्यावहारिक विकल्प बन्न सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
विश्वव्यापी अन्तरिक्ष कार्गो डेलिभरी प्रविधिमा अमेरिकी सैन्य क्षेत्रको चासो बढिरहेको छ। पेन्टागनले ब्लु ओरिजिन, रकेट ल्याब र एन्डुरिलसँग पनि यस्ता प्रविधिको अध्ययन र विकासका लागि सम्झौता गरिसकेको छ।
स्टारशिप अझै परीक्षण चरणमै रहेकाले अन्तरिक्षबाट विश्वव्यापी कार्गो डेलिभरीको प्रतिस्पर्धामा स्पेसएक्सले स्टारफलमार्फत प्रारम्भिक अग्रता हासिल गर्न सक्ने अनुमान गरिएको छ।
