काठमाडौं — विश्वभर दूरसञ्चार सेवा प्रदायकहरूले पुराना २जी र ३जी मोबाइल नेटवर्क बन्द गर्दै ४जी र ५जी प्रविधिमा ग्राहक स्थानान्तरण गर्ने अभियानलाई तीव्र बनाएका छन्। स्पेक्ट्रमको प्रभावकारी उपयोग, ऊर्जा खपत घटाउने लक्ष्य र आधुनिक नेटवर्कको विस्तारसँगै पुराना मोबाइल प्रविधिहरू क्रमशः इतिहास बन्दै गएका छन्।
ग्लोबल मोबाइल सप्लायर्स एसोसिएसन (GSA) ले सार्वजनिक गरेको पछिल्लो प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२६ जुन ३० सम्म विश्वका ८९ देश तथा क्षेत्रमा २जी र ३जी नेटवर्क बन्द गर्ने ३१३ वटा योजना पूरा भइसकेका, कार्यान्वयनमा रहेका वा घोषणा गरिएका छन्। यो संख्या सन् २०२५ डिसेम्बरमा ३०३ र सन् २०२४ डिसेम्बरमा २५४ रहेको थियो।
प्रतिवेदनले मोबाइल नेटवर्क आधुनिकीकरणको महत्वपूर्ण हिस्साका रूपमा सरकार र दूरसञ्चार कम्पनीहरूले पुराना नेटवर्क बन्द गर्ने रणनीतिलाई प्राथमिकता दिन थालेको देखाएको छ।
१५८ नेटवर्क पूर्ण रूपमा बन्द
GSA का अनुसार हालसम्म १५८ वटा २जी वा ३जी नेटवर्क पूर्ण रूपमा बन्द भइसकेका छन्। थप ११९ वटा नेटवर्क बन्द गर्ने योजना सार्वजनिक भइसकेको छ भने ३६ वटा नेटवर्क बन्द गर्ने प्रक्रिया जारी छ।
यद्यपि सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा पूर्ण रूपमा बन्द भएका नेटवर्कको गति केही सुस्त देखिए पनि आगामी महिनाहरूमा पहिले घोषणा गरिएका योजनाहरू कार्यान्वयनमा जाँदा यो प्रक्रिया अझ तीव्र हुने अनुमान गरिएको छ।
दूरसञ्चार कम्पनीहरूले २जी र ३जीका लागि प्रयोग भइरहेको रेडियो स्पेक्ट्रमलाई ४जी LTE र ५जी सेवाका लागि पुनः प्रयोग गर्न पुराना नेटवर्क हटाइरहेका छन्। यसबाट सञ्चालन खर्च र ऊर्जा खपत घट्नुका साथै साइबर सुरक्षामा पनि सुधार हुने विश्वास गरिएको छ।
७० देशमा २जी बन्द गर्ने अभियान
प्रतिवेदनअनुसार ७० देश तथा क्षेत्रमा रहेका १३९ दूरसञ्चार सेवा प्रदायकले २जी नेटवर्क बन्द गरिसकेका वा बन्द गर्ने योजना सार्वजनिक गरेका छन्।
तीमध्ये २९ देशका ५६ कम्पनीले २जी सेवा पूर्ण रूपमा बन्द गरिसकेका छन् भने ४४ बजारका ६८ कम्पनीले बन्द गर्ने योजना घोषणा गरेका छन्। आठ देशका १४ कम्पनीले अहिले २जी बन्द गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइरहेका छन्।
सन् २०२६ जुनमा आइसल्यान्डका तीन सेवा प्रदायकले २जी सेवा बन्द गरेपछि यो प्रवृत्तिले थप गति लिएको देखिन्छ।
विगत दशकमा २जी नेटवर्क बन्द हुने संख्या उल्लेखनीय रूपमा बढेको छ। सन् २०२१ यता हरेक वर्ष निरन्तर रूपमा २जी नेटवर्क हटाउने क्रम जारी छ र सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामै थप पाँच नेटवर्क बन्द भइसकेका छन्।
३जी नेटवर्कको अन्त्य अझ तीव्र
२जीको तुलनामा ३जी नेटवर्क बन्द गर्ने प्रक्रिया अझ द्रुत गतिमा अघि बढिरहेको छ। GSA ले ६७ देश तथा क्षेत्रमा रहेका १७४ सेवा प्रदायकले ३जी सेवा बन्द गरिसकेका, योजना बनाएका वा प्रक्रिया सुरु गरिसकेको जनाएको छ।
यीमध्ये ४८ बजारका १०२ कम्पनीले ३जी सेवा पूर्ण रूपमा बन्द गरिसकेका छन्। २८ देशका ५० कम्पनीले बन्द गर्ने योजना घोषणा गरेका छन् भने १७ देशका २२ कम्पनीले अहिले बन्द गर्ने प्रक्रिया अघि बढाइरहेका छन्।
सन् २०२६ को पहिलो छ महिनामा मात्रै आइसल्यान्ड र न्युजिल्यान्डका पाँच सेवा प्रदायकले ३जी सेवा बन्द गरेका छन्।
सन् २०२० पछि पुराना मोबाइल नेटवर्क बन्द हुने अधिकांश घटनामा ३जी नै प्रमुख रहेको प्रतिवेदनले देखाएको छ। २०२५ मा मात्रै विश्वभर २९ वटा ३जी नेटवर्क बन्द भएका थिए।
आगामी वर्षहरूका लागि पनि तय भइसकेको छ तालिका
दूरसञ्चार कम्पनीहरूले आगामी वर्षहरूका लागि पनि नेटवर्क बन्द गर्ने समयसीमा तय गरिसकेका छन्। सन् २०२६ को दोस्रो छ महिनामा २५ वटा नेटवर्क बन्द गर्ने योजना छ, जसमा १२ वटा २जी र १३ वटा ३जी नेटवर्क रहेका छन्।
त्यस्तै, २०२७ मा पाँच, २०२८ मा २१, २०२९ मा १३ र २०३० मा २१ वटा नेटवर्क बन्द गर्ने तालिका सार्वजनिक भइसकेको छ। केही नेटवर्कका लागि भने अन्तिम मिति अझै तोकिएको छैन।
सरकार र कम्पनीहरूले तोक्दैछन् अन्तिम मिति
कतिपय देशका सरकारले नै पुराना मोबाइल प्रविधि बन्द गर्ने समयसीमा निर्धारण गर्न थालेका छन्।
अफ्रिकी मुलुक इस्वाटिनीले सन् २०२६ डिसेम्बरसम्म २जी सेवा र सन् २०२८ डिसेम्बरसम्म ३जी सेवा पूर्ण रूपमा बन्द गर्न निर्देशन दिएको छ।
त्यस्तै युरोपमा सञ्चालनरत Orange Group ले सन् २०३० भित्र आफ्ना सबै युरोपेली बजारमा २जी र ३जी सेवा बन्द गर्ने लक्ष्य तय गरेको छ। यद्यपि विभिन्न देशमा कार्यान्वयनको समय फरक हुन सक्ने बताइएको छ।
IoT उपकरणका लागि चुनौती
पुराना नेटवर्क बन्द हुने प्रक्रियाले उद्योग, ऊर्जा, सुरक्षा तथा विभिन्न स्वचालित प्रणालीमा प्रयोग भइरहेका Internet of Things (IoT) उपकरणहरूलाई चुनौती सिर्जना गर्न सक्ने विज्ञहरू बताउँछन्।
LTE वा ५जी समर्थन नगर्ने उपकरण समयमै अद्यावधिक नगरेमा नेटवर्क बन्द भएपछि तिनको सेवा अवरुद्ध हुन सक्छ। विशेषगरी औद्योगिक मेसिन, स्मार्ट मिटर, सुरक्षा प्रणाली र मेशिन-टु-मेशिन (M2M) सञ्चारमा आधारित उपकरणहरूमा यसको असर बढी देखिन सक्छ।
यस कारण दूरसञ्चार कम्पनीहरूले एकातर्फ स्पेक्ट्रम पुनः प्रयोग र ऊर्जा बचतको लाभ लिनुपर्ने तथा अर्कोतर्फ ग्राहक र उपकरणहरूलाई नयाँ प्रविधिमा सुरक्षित रूपमा स्थानान्तरण गर्नुपर्ने दोहोरो चुनौती सामना गरिरहेका छन्।
नेपालका लागि के अर्थ राख्छ?
विश्वव्यापी रूपमा ४जी र ५जी विस्तारसँगै २जी र ३जी सेवा बन्द गर्ने प्रवृत्ति बढिरहेका बेला नेपालमा भने अझै पनि २जी र ३जी नेटवर्क विभिन्न क्षेत्रमा प्रयोगमा छन्। यद्यपि मोबाइल डेटा प्रयोगको केन्द्र ४जीमा सर्दै गएको र भविष्यमा ५जी विस्तारको तयारी भइरहेकाले नेपालका सेवा प्रदायकहरू पनि दीर्घकालीन रूपमा यही विश्वव्यापी मार्गतर्फ अघि बढ्ने अपेक्षा गरिएको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार आगामी वर्षहरूमा पुराना मोबाइल नेटवर्कको उपयोग घट्दै जाँदा ती प्रविधिका लागि छुट्याइएको बहुमूल्य स्पेक्ट्रम नयाँ पुस्ताका छिटो, सुरक्षित र ऊर्जा-किफायती मोबाइल सेवामा प्रयोग हुने सम्भावना अझ बलियो बन्दै जानेछ।
