काठमाडौं — विश्वभर फैलिएको नेपाली डायस्पोरा समुदायसँग जोडिने सञ्चार सेवामा नयाँ सम्भावना देखिए पनि नेपालका दूरसञ्चार कम्पनीहरूले यो क्षेत्रलाई अझै व्यवस्थित रूपमा प्राथमिकतामा राख्न सकिरहेका छैनन्। विदेशमा रहेका लाखौं नेपाली र नेपालमा रहेका उनका परिवारबीचको नियमित सम्पर्कलाई केन्द्रमा राखेर सेवा विकास गर्ने हो भने टेलिकम कम्पनीहरूका लागि नयाँ आम्दानी र ग्राहक विस्तारको अवसर खुल्न सक्ने देखिन्छ।
हाल नेपालबाट वैदेशिक रोजगारी, अध्ययन र बसाइँसराइका कारण विश्वका विभिन्न देशमा ठूलो संख्यामा नेपालीहरू रहेका छन्। उनीहरूको दैनिक जीवनको महत्वपूर्ण हिस्सा परिवारसँगको सम्पर्क हो। तर परम्परागत अन्तर्राष्ट्रिय कलिङ सेवाले लामो समयसम्म मूल्य, सहजता र प्रयोग अनुभवका हिसाबले अपेक्षित सुधार गर्न नसक्दा विभिन्न क्रस बोर्डर कम्युनिकेसन एप्स लोकप्रिय बनेका छन्।
विश्वव्यापी रूपमा पनि यही प्रवृत्ति देखिएको छ। संयुक्त राष्ट्रसंघका अनुसार सन् २०२४ मा अन्तर्राष्ट्रिय आप्रवासीको संख्या ३० करोड ४० लाख पुगेको छ। उनीहरूबीचको पारिवारिक, सामाजिक र आर्थिक सम्बन्धलाई निरन्तर कायम राख्न अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चार सेवा अपरिहार्य बनेको छ।
किन बढे क्रस बोर्डर कम्युनिकेसन एप्स?
विगतमा अन्तर्राष्ट्रिय कलको शुल्क बुझ्न कठिन हुने, गन्तव्यअनुसार दर फरक हुने तथा कतिपय अवस्थामा कल गुणस्तर पनि सन्तोषजनक नहुने समस्या थियो। यही अवस्थाले डायस्पोरा समुदायलाई लक्षित विशेष एप्सको विकासलाई गति दियो।
यी एपहरूले प्रयोगकर्तालाई कल गर्नुअघि नै प्रतिमिनेट शुल्क देखाउने, विभिन्न देशमा सहज पहुँच उपलब्ध गराउने र स्थिर सेवा दिने रणनीति अपनाए। परिणामस्वरूप विदेशमा बस्ने समुदायबीच यस्ता सेवाको प्रयोग तीव्र रूपमा बढ्यो।
नेपालका अपरेटरले के सिक्न सक्छन्?
नेपाल टेलिकम र एनसेलजस्ता अपरेटरहरूका लागि यहाँ महत्वपूर्ण पाठ लुकेको देखिन्छ। परम्परागत रूपमा अन्तर्राष्ट्रिय कलिङलाई एउटा अतिरिक्त सेवा वा राजस्व स्रोतका रूपमा मात्र हेरिएको छ। तर विश्व बजारको अनुभवले डायस्पोरा समुदायलाई छुट्टै ग्राहक समूहका रूपमा बुझेर सेवा विकास गर्ने कम्पनीहरू सफल भएको देखाउँछ।
उदाहरणका लागि विदेशमा रहेका नेपालीले नेपालमा रहेका परिवारका सदस्यलाई मोबाइल ब्यालेन्स, डाटा प्याक वा अन्य डिजिटल सेवा सिधै पठाउन सक्ने सुविधा विकसित गर्न सकिन्छ। अन्तर्राष्ट्रिय कलिङ, मोबाइल टप अप, डिजिटल भुक्तानी र अन्य सेवालाई एउटै प्लेटफर्ममा समेट्ने मोडलले ग्राहकको आकर्षण बढाउन सक्छ।
केवल कल जोडिनु मात्र पर्याप्त छैन
क्रस बोर्डर सञ्चारमा सेवा गुणस्तर पनि उत्तिकै महत्वपूर्ण पक्ष हो। प्रयोगकर्ताका लागि नेटवर्क संरचना वा प्रविधिको नामभन्दा पनि कल लाग्यो कि लागेन, बीचमा काटियो कि काटिएन र आवाज स्पष्ट सुनियो कि सुनिएन भन्ने कुरा बढी महत्वपूर्ण हुन्छ।
यसकारण अन्तर्राष्ट्रिय रुटिङ, क्यारियर साझेदारी र सेवा स्थायित्वमा लगानी गर्ने कम्पनीहरूले प्रतिस्पर्धात्मक लाभ प्राप्त गर्ने सम्भावना बढी हुन्छ।
रेमिट्यान्सजस्तै ठूलो बजार
विश्व बैंकका अनुसार सन् २०२४ मा निम्न तथा मध्यम आय भएका देशहरूमा ६८५ अर्ब अमेरिकी डलर रेमिट्यान्स भित्रिएको थियो। सन् २०२५ मा यो रकम ६९० अर्ब डलर पुग्ने अनुमान गरिएको छ। यी तथ्यांकले सीमापार सम्बन्धको आर्थिक र सामाजिक महत्व झल्काउँछन्।
नेपाल पनि रेमिट्यान्समा निर्भर अर्थतन्त्र भएकाले विदेशमा रहेका नेपालीसँग सम्बन्धित सञ्चार सेवाको महत्व अझ बढी देखिन्छ। लाखौं नेपाली श्रमिक र विद्यार्थी नियमित रूपमा नेपालमा रहेका परिवारसँग सम्पर्कमा रहने भएकाले यो समूहलाई लक्षित सेवा विकासको सम्भावना ठूलो छ।
नयाँ प्रविधिले थप खोल्दैछ ढोका
eSIM र MVNO जस्ता प्रविधिले अब विशेष समुदायलाई लक्षित सेवा सञ्चालन गर्न सजिलो बनाइरहेका छन्। भौतिक सिम वितरणको आवश्यकता घट्दै जाँदा डिजिटल माध्यमबाट सेवा विस्तार गर्न सहज भएको छ। त्यस्तै API-driven platforms ले एयरटाइम, डाटा र भुक्तानी सेवाहरूलाई विभिन्न देशबीच जोड्न मद्दत गरिरहेका छन्।
नेपालका टेलिकम अपरेटरहरूले डायस्पोरा समुदायलाई केवल अन्तर्राष्ट्रिय कल गर्ने ग्राहकका रूपमा होइन विशेष आवश्यकता भएका छुट्टै बजारका रूपमा हेर्न थाले नयाँ व्यवसायिक अवसर सिर्जना हुन सक्दछ। विश्वका क्रस बोर्डर कम्युनिकेसन एप्सको सफलताले पनि यही संकेत गरिरहेको छ।
विदेशमा रहेका नेपालीहरू नयाँ बजार होइनन्। उनीहरू वर्षौंदेखि अस्तित्वमा छन्। फरक यत्ति हो उनीहरूलाई केन्द्रमा राखेर सेवा डिजाइन गर्ने प्रयास अहिलेसम्म पर्याप्त रूपमा भएको छैन।
नेपाल टेलिकम र एनसेलले के गर्न सक्छन्?
नेपालमा दूरसञ्चार बजार परिपक्व चरणमा पुगेको छ। मोबाइल ग्राहक संख्या उच्च भए पनि भ्वाइस र डेटा सेवाबाट हुने आम्दानीको वृद्धि दर सुस्त बन्दै गएको छ। यस्तो अवस्थामा विदेशमा रहेका नेपालीलाई लक्षित सेवा नयाँ अवसर बन्न सक्ने देखिन्छ।
हाल खाडी मुलुक, मलेसिया, जापान, दक्षिण कोरिया, अष्ट्रेलिया, अमेरिका, बेलायत र युरोपका विभिन्न देशमा लाखौं नेपाली बसोबास गरिरहेका छन्। उनीहरूमध्ये धेरैले परिवारसँग सम्पर्क राख्न व्हाट्सएप, भाइबर, म्यासेन्जर वा अन्य ओटीटी प्लेटफर्म प्रयोग गर्दछन् । तर मोबाइल नम्बरमै भरपर्दो अन्तर्राष्ट्रिय कल, परिवारलाई मोबाइल रिचार्ज पठाउने सुविधा तथा डिजिटल भुक्तानीसँग जोडिएका सेवाको माग अझै कायम छ।
नेपाल टेलिकम र एनसेलले विदेशमा रहेका नेपालीलाई लक्षित विशेष “डायस्पोरा प्याकेज” ल्याउन सक्दछन्। उदाहरणका लागि विदेशबाट नेपालमा रहेका परिवारको नम्बरमा सिधै डेटा प्याक वा रिचार्ज पठाउन सकिने सेवा विकास गर्न सकिन्छ। त्यस्तै अन्तर्राष्ट्रिय कल, मोबाइल टप अप र रेमिट्यान्स सेवाबीच सहकार्य गर्ने मोडल पनि सम्भव छ।
MVNO र eSIM ले दिन सक्छ नयाँ अवसर
नेपालमा अझै MVNO सञ्चालनमा नआए पनि दूरसञ्चार क्षेत्रको भविष्यबारे हुने छलफलमा यो विषय उठ्न थालेको छ। यदि नियामकीय व्यवस्था अनुकूल बनाइयो भने कुनै कम्पनीले विशेष रूपमा विदेशमा रहेका नेपालीलाई लक्षित डिजिटल सेवा सञ्चालन गर्न सक्ने सम्भावना रहन्छ।
eSIM को विस्तारसँगै भौतिक सिम वितरणको आवश्यकता घट्ने भएकाले विदेशबाटै नेपाली नम्बर सक्रिय गर्ने वा नेपालसँग सम्बन्धित विशेष सेवा लिन सकिने मोडल विकास गर्न सजिलो हुन सक्छ।
चुनौती पनि कम छैन
यद्यपि यस्तो बजारमा प्रवेश गर्नु सहज छैन। अधिकांश नेपाली प्रयोगकर्ताले पहिले नै निःशुल्क इन्टरनेट-आधारित कलिङ र मेसेजिङ सेवा प्रयोग गरिरहेका छन्। त्यसैले टेलिकम अपरेटरले प्रतिस्पर्धा मूल्यमा मात्र होइन सुविधा र अनुभवमा पनि गर्नुपर्ने हुन्छ।
अबको प्रश्न अन्तर्राष्ट्रिय कलको दर कति राख्ने भन्ने मात्र होइन विदेशमा रहेका नेपालीका लागि कस्तो सम्पूर्ण डिजिटल सेवा इकोसिस्टम निर्माण गर्ने भन्ने हो। विश्वभर सफल भएका क्रस बोर्डर कम्युनिकेसन एप्सले पनि यही रणनीति अपनाएर आफ्नो बजार विस्तार गरेका छन्।
