काठमाण्डौं − फेसबुक र इन्स्टाग्रामको मातृ कम्पनी ‘मेटा’ ले आफ्ना डाटा सेन्टर र आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (एआई) परियोजनाका लागि आवश्यक ठूलो परिमाणको बिजुली आणविक ऊर्जा (न्युक्लियर पावर) बाट पूर्ति गर्ने भएको छ। मेटाले अमेरिकाका तीनवटा प्रमुख न्युक्लियर डेभलपर्ससँग ६ गिगावाटभन्दा बढी ऊर्जा खरिदका लागि प्रारम्भिक सम्झौता गरेको हो।
मेटाले सेज ओएसिस (Sage Oasis), टेरापावर (TerraPower) र एक्स-एनर्जी (X-energy) सँग छुट्टाछुट्टै सहकार्य अघि बढाएको छ। एआई मोडेलहरू तालिम दिन र डाटा सेन्टर चलाउन अत्यधिक बिजुली खपत हुने भएपछि मेटाले भरपर्दो र कार्बन उत्सर्जनमुक्त विकल्पका रूपमा आणविक ऊर्जा रोजेको हो।
एआईको दबाब र ऊर्जा संकट
विश्वभर एआईको प्रयोग बढेसँगै ठूला प्रविधि कम्पनीहरू (बिग टेक) माथि ऊर्जा व्यवस्थापनको ठूलो दबाब परेको छ। परम्परागत सौर्य र वायु ऊर्जाले मात्र माग धान्न नसक्ने भएपछि कम्पनीहरूले २४सै घण्टा उपलब्ध हुने आणविक ऊर्जामा लगानी बढाएका हुन्।
मेटाले सन् २०३० को दशकको सुरुवाति वर्षहरूदेखि यी कम्पनीहरूबाट उत्पादित बिजुली प्रयोग गर्ने लक्ष्य राखेको छ। ६ गिगावाट बिजुलीले अमेरिकाका करिब ५० लाख घरमा उज्यालो दिन पुग्ने अनुमान गरिन्छ, जुन मेटाले आफ्ना एआई चिप र सर्भरहरूका लागि मात्र खर्चनेछ।
न्युक्लियर रेसमा गुगल र माइक्रोसफ्ट पनि
मेटा मात्र होइन, प्रविधि बजारका अन्य प्रतिस्पर्धी पनि आणविक ऊर्जाको होडमा छन्:
- गुगल: केही समयअघि गुगलले ‘काइरोस पावर’ (Kairos Power) सँग साना मोडुलर रियाक्टरहरूबाट ऊर्जा लिन सम्झौता गरिसकेको छ।
- माइक्रोसफ्ट: माइक्रोसफ्टले पनि बन्द भइसकेको ‘थ्री माइल आइल्याण्ड’ आणविक प्लान्ट पुनः सञ्चालन गर्न ‘कन्स्टिलेसन इनर्जी’ सँग २० वर्षको सम्झौता गरेको छ।
- अमेजन: अमेजनले पनि आणविक ऊर्जा स्टार्टअपहरूमा करोडौँ डलर लगानी गर्ने घोषणा गरिसकेको छ।
किन आणविक ऊर्जा नै ?
एआईका लागि चाहिने ‘कम्प्युटिङ पावर’ का लागि स्थिर भोल्टेज र निरन्तर बिजुली आपूर्ति आवश्यक हुन्छ। सौर्य ऊर्जा घाम लाग्दा र वायु ऊर्जा हावा चल्दा मात्र उपलब्ध हुने भएकाले ठूला डाटा सेन्टरका लागि आणविक ऊर्जा सबैभन्दा भरपर्दो विकल्प मानिएको छ। साथै, कम्पनीहरूले लिएको ‘नेट जेरो’ (शून्य कार्बन उत्सर्जन) को लक्ष्य पूरा गर्न पनि यो सहयोगी हुने मेटाको दाबी छ।
यद्यपि, यी आणविक प्लान्टहरू निर्माण हुन र सञ्चालनमा आउन अझै वर्षौँ लाग्नेछ। मेटाले यस सम्झौतामार्फत भविष्यको ऊर्जा बजारमा आफ्नो पकड बलियो बनाउन खोजेको प्रविधि विश्लेषकहरूको बुझाइ छ।
