काठमाडौं — आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स (AI) को क्षेत्रमा जति चर्चा र अपेक्षा छ त्यसको वास्तविक प्रभाव सर्वसाधारण र उद्योगहरूले महसुस गर्न अझै वर्षौँ कुर्नुपर्ने देखिएको छ। च्याट-जीपीटी निर्माता कम्पनी OpenAI का पूर्व अनुसन्धानकर्ता लियोपोल्ड एसेनब्रेनरले एआईको क्षमता र यसको प्रयोगबीच ठुलो ‘ग्याप’ रहेको खुलासा गरेका हुन्।
उनका अनुसार प्रविधिमा जति छिटो विकास भइरहेको छ, त्यसलाई दैनिक जीवन र व्यवसायमा पूर्ण रूपमा लागू हुन भने लामो समय लाग्नेछ।
प्रविधि छिटो, प्रयोग ढिलो
एसेनब्रेनरले एआई विकासको चक्रलाई ऐतिहासिक औद्योगिक क्रान्तिसँग तुलना गर्दै भनेका छन् कि कुनै पनि नयाँ प्रविधि प्रयोगशालामा सफल हुनु र त्यसले संसार बदल्नु बीचमा ‘वर्षौँको अन्तराल’ (Lag) हुन्छ।
उनका मुख्य तर्कहरू यस प्रकार छन्:
- पूर्वाधारको अभाव: एआई मोडलहरू शक्तिशाली भए पनि तिनलाई चलाउन आवश्यक पर्ने ठुला डाटा सेन्टर र बिजुलीको आपूर्ति तत्काल सम्भव छैन।
- सफ्टवेयर र एकीकरण: एउटा नयाँ एआई मोडल आउँदैमा सबै कम्पनीले त्यसलाई तुरुन्तै आफ्नो कार्यप्रणालीमा ढाल्न सक्दैनन्। यसका लागि नयाँ सफ्टवेयर र दक्ष जनशक्ति तयार हुन समय लाग्छ।
- अवास्तविक अपेक्षा: बजारमा एआईले भोलि नै सबै काम गरिदिन्छ भन्ने जस्तो चर्चा भए पनि वास्तविकतामा यसले बिस्तारै मात्रै उत्पादनशीलता (Productivity) बढाउनेछ।
के अब एआईको ‘अपेक्षा ‘ सकिएको हो?
एसेनब्रेनरको विश्लेषणले एआईको क्षमतामाथि शङ्का गरेको भने होइन। उनी मान्छन् कि एआईको विकास त तीव्र गतिमै भइरहेको छ, तर समाजले त्यसलाई आत्मसात गर्ने गति भने धेरै सुस्त छ। उनका अनुसार हामी अहिले एउटा यस्तो मोडमा छौँ जहाँ प्रविधि धेरै अगाडि पुगिसक्यो, तर त्यसको वास्तविक प्रतिफल देखिन भने अझै केही वर्ष कुर्नैपर्छ।
यो ढिलाइले गर्दा कतिपय लगानीकर्ता र प्रयोगकर्तामा निराशा छाउन सक्ने भए पनि दीर्घकालीन रूपमा एआईले अर्थतन्त्रमा ठुलो परिवर्तन ल्याउने उनको दाबी छ।
नेपाली सन्दर्भमा यसको अर्थ
नेपाल जस्ता विकासोन्मुख देशहरूका लागि यो ‘ल्याग’ वा ढिलाइ एउटा अवसर पनि हुन सक्छ। विश्व बजारमा प्रविधि पूर्ण रूपमा लागू हुनुभन्दा अगाडिको यो समयलाई नेपालले दक्ष जनशक्ति उत्पादन र आवश्यक नीति नियम बनाउन प्रयोग गर्न सक्ने विज्ञहरूको भनाइ छ।
