काठमाण्डौं —विश्वको विद्युतीय प्रणाली र ठूला एआई (AI) कम्पनीहरू अहिले पनि १४० वर्ष पुरानो ‘आइरन कोर’ (फलामको भित्री भाग भएको) ट्रान्सफर्मर प्रविधिमा निर्भर छन्। यो प्रविधि भरपर्दो त छ तर अहिलेको आधुनिक डाटा सेन्टर र नवीकरणीय ऊर्जाको बढ्दो माग धान्न यसले सकस मानिरहेको छ।
यही समस्या समाधान गर्न अहिले विश्वभर ‘सोलिड स्टेट ट्रान्सफर्मर’ (SST) को चर्चा चुलिएको छ। परम्परागत ट्रान्सफर्मरको विकल्प मानिएको यो इलेक्ट्रोनिक प्रविधिले डाटा सेन्टरको आकार घटाउने र विद्युतीय प्रणाली (Grid) लाई थप स्थिर बनाउने विश्वास गरिएको छ।
किन आवश्यक छ नयाँ प्रविधि?
अहिले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको विकाससँगै डाटा सेन्टरहरूको ऊर्जा माग आकाशिएको छ। उदाहरणका लागि एनभिडिया (Nvidia) को एउटै सर्भर र्याकले १०० किलोवाटभन्दा बढी बिजुली खपत गर्छ जुन भविष्यमा १ मेगावाटसम्म पुग्ने अनुमान छ।
यति धेरै बिजुली व्यवस्थापन गर्न पुराना ट्रान्सफर्मरहरू प्रयोग गर्दा तिनको आकार सर्भर र्याकभन्दा पनि दोब्बर ठूलो हुने गर्छ। ‘हाइपरस्केल पावर’ (Hyperscale Power) का सिइओ ड्यानियल रोथमण्ड भन्छन् “यदि हामीले छिट्टै सोलिड स्टेट ट्रान्सफर्मर प्रयोगमा ल्याएनौँ भने डाटा सेन्टरहरूको विस्तारमा नै पूर्णविराम लाग्न सक्छ।”
स्टार्टअपहरूको प्रतिष्पर्धा र अर्बौँको लगानी
यो क्षेत्रमा अहिले विश्वका ठूला लगानीकर्ता र स्टार्टअपहरूबीच होडबाजी चलेको छ। पछिल्लो केही महिनामा मात्रै यस प्रविधिमा काम गर्ने स्टार्टअपहरूले २८० मिलियन डलर (करिब ३७ अर्ब नेपाली रुपैयाँ) भन्दा बढी लगानी जुटाएका छन्।
यस क्षेत्रका मुख्य प्रतिष्पर्धीहरू:
- हाइपरस्केल पावर: हालै ५ मिलियन युरो लगानी जुटाएको यस कम्पनीले अन्यको तुलनामा निकै सानो र ९९.१ प्रतिशत दक्ष (Efficient) ट्रान्सफर्मर बनाउने दाबी गरेको छ।
- एम्पियरस्यान्ड (Amperesand): टेमासेकको लगानी रहेको यो कम्पनी पनि बजारमा आक्रामक छ।
- हेरन पावर (Heron Power): टेस्लाका पूर्व कार्यकारी ड्रु ब्याग्लिनोद्वारा स्थापित यो कम्पनीलाई चर्चित लगानीकर्ता एन्ड्रेसन होरोविजको साथ छ।
कसरी काम गर्छ सोलिड स्टेट ट्रान्सफर्मरले?
पुराना ट्रान्सफर्मरहरू भारी फलाम र तेलले भरिएका हुन्छन्। तर सोलिड स्टेट ट्रान्सफर्मरले सेमिकन्डक्टर र उच्च फ्रिक्वेन्सी (Tens of Kilohertz) को प्रयोग गर्छ। यसले बिजुलीको भोल्टेजलाई इलेक्ट्रोनिक माध्यमबाट घटाउने वा बढाउने गर्छ जसले गर्दा उपकरणको आकार निकै सानो हुन्छ र ऊर्जा खेर जाने सम्भावना पनि कम हुन्छ।
रोथमण्डका अनुसार अब यो प्रविधि आउने वा नआउने भन्ने प्रश्न रहेन बरु कति छिटो आउँछ भन्ने मात्र मुख्य विषय हो।
