काठमाण्डौं — दक्षिण एसियाका ठूला अर्थतन्त्र भएका छिमेकी देशहरू अझै पनि पुराना तामाका तार (Copper Infrastructure) र ग्रामीण कनेक्टिभिटीको चुनौतीसँग जुधिरहेका बेला नेपालले डिजिटल पूर्वाधारमा उल्लेख्य फड्को मारेको छ। नेपाल दूरसञ्चार प्राधिकरण (NTA) र ‘ओक्ला’ (Ookla) को पछिल्लो तथ्याङ्कअनुसार नेपाल दक्षिण एसियामै उच्च फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड गति र पहुँच भएको देश बनेको छ।
सन् २०२६ को मार्च महिनाको तथ्याङ्कले नेपालको इन्टरनेट अवस्थामा नाटकीय सुधार आएको पुष्टि गर्छ। यसले काठमाडौँलाई यस क्षेत्रकै पहिलो वास्तविक ‘गिगा सिटी’ (Giga City) बन्ने बाटोमा अग्रसर गराएको छ।
तथ्याङ्कमा नेपालको डिजिटल फड्को
‘ओक्ला स्पिडटेस्ट ग्लोबल इन्डेक्स’ को मार्च २०२६ को रिपोर्टअनुसार नेपालको औसत फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड गति ८४.३८ Mbps पुगेको छ। यो गति सार्क क्षेत्रका अन्य प्रमुख देशहरूको तुलनामा निकै माथि हो।
दक्षिण एसियाली फिक्स्ड ब्रोडब्यान्ड तुलना (मार्च २०२६):
स्रोत: Ookla/NTA (२०२६)
फाइबर कनेक्टिभिटीमा क्रान्ति
नेपालमा पछिल्लो समय ‘फाइबर टु द होम’ (FTTH) प्रविधि इन्टरनेटको मुख्य आधार बनेको छ। प्राधिकरणको माघ २०८२ सम्मको रिपोर्टअनुसार फाइबर इन्टरनेट प्रयोगकर्ताको संख्या ३४ लाख नाघिसकेको छ। हाल नेपालको कुल जनसंख्याको ५१.०४ प्रतिशत हिस्सामा फिक्स्ड ब्रोडब्यान्डको पहुँच पुगेको छ।
त्यस्तै ४जी र ५जी सहितको कुल ब्रोडब्यान्ड पहुँच १४३.०१ प्रतिशत पुग्नुले नेपालीहरूमा ‘मल्टी डिभाइस’ प्रयोगको क्रेज बढेको र डिजिटल साक्षरतामा वृद्धि भएको संकेत गर्छ।
काठमाडौँ: दक्षिण एसियाकै पहिलो ‘गिगा सिटी’ बन्ने तरखरमा
बलियो पूर्वाधार विस्तारसँगै अब काठमाडौंलाई ‘गिगा सिटी’ बनाउने चर्चा तीव्र बनेको छ। गिगा सिटी भन्नाले घर–घरमा १ Gbps सम्मको उच्च गतिको इन्टरनेट सेवा उपलब्ध हुने सहरलाई बुझिन्छ। निजी क्षेत्रका इन्टरनेट सेवा प्रदायकहरूबीचको प्रतिस्पर्धाले सेवाको गुणस्तर सुधार र मूल्यमा प्रतिस्पर्धा ल्याएको छ, जसको प्रत्यक्ष लाभ उपभोक्ताले पाएका छन्।
एक प्रविधि विश्लेषकका अनुसार “अबको लक्ष्य कनेक्टिभिटी मात्र होइन, ‘क्षमता’ (Capacity) पनि हो। काठमाडौँका घर घरमा १ जीबीपीएस (1 Gbps) सम्मको इन्टरनेट पुग्न थालेपछि यो सहर सिङ्गापुर वा सियोल जस्तै ‘डिजिटल नोम्याड’ (प्रविधिको माध्यमबाट संसारभर काम गर्ने व्यक्ति) हरूका लागि आकर्षक गन्तव्य बन्नेछ।”
किन सफल भयो नेपाल?
नेपालको यो प्रगतिका पछाडि मुख्य तीन कारण रहेका छन्:
१. निजी क्षेत्रको सक्रियता: छिमेकी देशहरूमा सरकारी टेलिकम कम्पनीको एकाधिकार रहँदा विस्तार सुस्त भयो तर नेपालमा निजी क्षेत्रको तीव्र प्रतिस्पर्धाले प्रविधि विस्तारलाई तीव्रता दियो।
२. पूर्वाधार साझेदारी: काठमाडौँ तराई फास्टट्र्याक र मध्यपहाडी लोकमार्ग जस्ता राष्ट्रिय गौरवका आयोजनामा अप्टिकल फाइबर बिछ्याउने सरकारी रणनीतिका कारण ग्रामीण भेगसम्म इन्टरनेट पुर्याउन लागत कम भएको छ।
३. डिजिटल नेपाल फ्रेमवर्क: सरकारको ८० बुँदे डिजिटल मार्गचित्रले इन्टरनेटलाई अत्यावश्यक सेवाको रूपमा प्राथमिकता दिएपछि लगानीमैत्री वातावरण सिर्जना भएको छ।
नेपालको यो प्रगतिले भौगोलिक विकटता डिजिटल विकासका लागि बाधक नहुने प्रमाणित गरिदिएको छ। काठमाडौँ ‘गिगा सिटी’ मा रूपान्तरण हुँदै गर्दा नेपालले विश्वलाई उच्च प्रविधि लगानी, क्लाउड सेवा र ग्लोबल आईटी आउटसोर्सिङका लागि आफू पूर्ण रूपमा तयार रहेको सन्देश दिएको छ।
